د کوچنیانو ادبیات تاریخي پس منظر، اوسنی حالت/ پوهندوی آصف بهاند

«د ماشوم د ادبیاتو کور«

۷

دوه دیرشمه برخه

«د ماشوم د ادبیاتو کور» د خپل فعالیت له پیل نه، شخصي او رسمي مراجعو ته د ماشو د ادبیاتو د ښه کیدو، ودې او د نوي نسل د ښې روزنې په موخه، یو شمیر وړاندیزونه په شفاهي او تحریري بڼه وړاندې کړي دي، درانه لوستونکي کولای شي چې دا وړاندیزونه د دوی په فیسبوک پاڼه کې له نظره تیر کړي.زه یې دلته په تدریسي برخه کې دوې نمونې وړاندې کوم:

د وړاندیزونو او نظریاتو په برخه کې تر ټولو مهم وړاندیز د ښاغلي اجمل تورمان یو وړاندیز د بیلګې په توګه دلته یادوم چې زما له نظره ډیر مهم او د ارزښت وړ دی. دا وړاندیز یې د ښونځیو د ریاضي کتابونو د لیکوالو له پاره کړی دی.

تورمان د کوچنیانو د واړه ذهن او روان په نظر کې نیولو سره ښاغلو ښوونکو ته داسې وړاندیز کوي چې په یوه عادي متن کې ماشوم یا کوچني ته داسې څه ولیکي چې هم د هغه له پاره د درک، پوهیدنې او منلو وړ وي او هم په هغه کې د حساب د زدکړې (یو، دوه، درې…) توري یا اعداد(۱، ۲، ۳…) ځای پر ځای شوي وي. وروسته د متن له وړاندې کولو نه دا بیا د ښونکي په مهارت پورې اړه لري چې څنګه په ورکړي متن کې بیا زدکوونکو ته عدودونه ور وښیي. دا د اجمل تورمان د وړاندیزبشپړ متن دی:

«ریاضي او د ماشوم ادب

اجمل تورمان

د ښوونځیو د منځنیو ټولګیو د ریاضي د کتابونو د لیکونکو د پام وړ!
تاسې کولای شئ په ریاضي کې عبارتي پوښتنې لږ اوږدې کړئ، داشان چې هم خرما شي هم ثواب، هم کیسه وي او هم د ریاضي د زده کړې په برخه کې مرسته وکړي.
او ماشومانو ته په زړه پورې هم وي.
په یو، دوه لومړیوو کرښو کې خپل هدف مه لټوئ، په ټوله کې یې د ګتې په اړه فکر وکړئ!

مثلاٌ:
جانان او زمری هره ورځ کرکټ کوي.
جانان توپ اچوی او زمری توپ وهنه کوي.
زمری تر جانان دوه کاله مشر دی، جانان اته کلن دی.
څوک وايي زمری څو کلن دی؟ (خالي خانه چې بیا یې ماشومان ډکه کړي)
نن دوی دواړو یو اور لوبه وکړه.
یو اور څو توپه وي؟ (خالي خانه چې بیا یې ماشومان ډکه کړي)

زمری په لومړي توپ کې دوه مندې جوړې کړې.
په دویم توپ کې څلور.
په دریم توپ کې بیا څلور.
په څلورم توپ کې دوه.
اوه په پنځم او شپږمو توپونو کې دوه شپږېزې.
اوس له جانان نه حساب ورک دی چې زمري ټولې څو منډې جوړې کړې؟
څوک یې مرسته کوي، زمري په شپږو توپونو څو مندې جوړې کړې دي؟ (خالي خانه چې بیا یې ماشومان ډکه کړي)

د تېر درس د تکرار په ډول د ښوونکي پوښتنې:

زمري او جانان کومه لوبه کوله؟
زمری څو کلن او جانان څو کلن و؟
زمری تر جانان څو کاله مشر و؟
زمري او جانان څو اوره لوبه وکړه؟
یو اور څو باله وي؟
زمري په اول توپ څو منډې جوړې کړې؟
زمري څو څلوریزې ووهلې؟
په دوو ورستیو توپونو کې زمري څو، څو مندې جوړې کړې؟
زمري په یو اور کې ټولې څو منډې جوړې کړې؟
که زمري په هر توپ شپږ منډې جوړې کړې وي، نو ټولې څو مندې کېدې؟
او دې ته ورته نورې بېلګې …»

دغه راز د ښاغلي اجمل تورمان دا خپور کړی مطلب هم زه په وړاندیزونو کې شمیرم چې څنګه ماشوم ته د غږونو زدکړه پیل شي. تورمان په مهارت سره په آهنګینه، مالګینه او شاعرانه ژبه د غږونو نه توري یا کلمات جوړوي او بیا د کوچنیانو د ذهن له پاره د درک او پوهیدو وړ جملات ورنه جوړوي.

ښه بیلګه یې د اجمل تورمان د ماشومانو له پاره «باران» نومې ترانه ده چې ما د ماشوم د ادبیاتو کور له پاره په دریمه مقاله کې را اخیستې ده او دلته یې بیا په تکرار سره را اخلم:«

باران،دماشومانولپارهترانه

اجملتورمان

ب،ب،ب،الف،الف،الف

ر،ر،ر،الف،الف،الف

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران

 ***

باران ميده، ميده، ميده

په غرونو اوري ښايسته

باران ميده، ميده، ميده

په غرونو اوري ښايسته

ب،ب،ب،الف،الف،الف

ر،ر،ر،الف،الف،الف

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران

 ***

ښكلي باران د پسرلي

زړونو ته راوړه خوشحالي

ښكلي باران د پسرلي

زړونو ته راوړه خوشحالي

ب،ب،ب،الف،الف،الف

ر،ر،ر،الف،الف،الف

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران

 ***

باران هسيند درنه خپه

وركړه سلام څپه، څپه

ب،ب،ب،الف،الف،الف

ر،ر،ر،الف،الف،الف

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران

ن،باران،ن،باران،ن،باران،ن،باران»

د ښاغلي عبدالحمید حکیمي دالاندېترانه، د اجمل تورمان پاسنۍ  ترانې ته ورتهپه عین بڼه د غږونو،کلماتو او جملو په جوړولو کې په آهنګینه بڼه چې د کوچنیانو له ذهن او روان سره برابره مساله ده، مرسته کوي، وګورئ:«عبدالحمید حکیمي

الف،ب، ت

زما خوږې ادې

پکار مې دي پېسې

ځانته اخلمه قلم او کتابچې

پکې ليکم کليمې

ترې به جوړې کړم جملې

په قلم باندې لیکل کوم

په پنسل به رسمول کوم

بيا به جوړ ځانته کتاب کړم

زه همزولو ته خطاب کړم

عبدالحمید حکیمي»

د دوه دیرشمې برخې پای

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Loading...