Categories

اعلان

Loading…

له انترنیټه کار اخیستل د دماغ لپاره ښه دي؛ که بد؟

له انترنیټ څخه ګټه اخیستل د دماغ لپاره ښه دی او که بد؟ کله پکار دی یو ماشوم د انترنیټ استعمال پیل کړي؟ دا پوښتنه نن سبا د عصبي سیستم د پوهانو د بحثونو توده موضوع ده چې؛ د برقي رسنیو یا دیجیتال میدیا استعمال پر روغتیا څه ډول اغیزي لري؟ ساینس پوهان په دې باب بېلابېل نظرونه لري.

په جنوبي کوریا کې ډاکتران د دیجتل میدیا استعمال ته اندیښمن دي او د “digital dementia” یادونه کوي.

د منشیا د مغزو یو مرض دی چې؛ معمولا د حافظې له ستونزو څخه پیل کېږي، خو بیا یي د مغزو پر ډیرو نورو برخو اثر پریوځي او د وخت په تیرو سره د انسان په ورځي ژوند کې چارې سختي کړي لکه له نورو سره د خبرو کولو په وخت کې ستونزې پیدا شي، په طبیعت کې بدلون راشي، یا دا چې د انسان په قضاوت کې ستونزې پیدا کړي او ان په شخصیت کې بدلون راولي. دا ناروغي ډیره په پاخه عمر کې لیدل کېږي.

جنوبي اسیا د نړۍ داسې یوه سیمه بلل کېږي چې؛ په کې ډیرې داسې ټولنې شته چې پراخي مخابراتي شبکې لري او تقریبا په سلو کې پینځه نوي خلک یې له انترنیټ سره وصل دي.

په دې سیمه کې ځوانان د ژوند د دوهمو لسو کلونو په وروسیتو او د دیرش کلني په لومړیو کې په منظمه توګه ډاکتر ته ځي او دوي معمولا داسې نښې څرګندوي چې؛ په پاخه عمر کې د عصبي سیستم په ناروغانو کې لیدل کېږي. په دې کې د حافظې ستونزې، تمرکز او د خوب نارامې شاملې دي.

ډاکټران وايي، د ځوانو ناروغانو ستونزې په ډیره لوړه سطح له دیجیتل میدیا سره د مخامخ کېدو له کبله، له تلویزیون نه نیولی تر کپمیوټر، کمپیوتری لوبو او سمارت فون پورې تړلې دي.

په داسې حال کې چې تر اوسه دا څرګنده نه ده چې څومره ځوان کوریایان له دي شیانو اغیزمن کېږي دې مسلې پر روغتیا باندي د دیجتل مدیا د استعمال له امله د عصبی سسیتم د پوهان تر منځ روان بحثونه لا تاوده کړي دي.

میفرد سپیتڅر چې د جرمني په یوه پوهنتون کې د سایکاتری یا عقلي عصبي څانګي مشر دی لکه د یو شمېر نورو په شان په دې اند دی چې د کمپیوټر ډیر استعمال د ماشومانو د مغزو پر انکشاف ناوړه اغیزه کوي:

((زه په دې اړه چې د ورځي د پینځو دقیقو لپاره څوک انلاین وي خبرې نکوم.

زه د ورځي تقریبا تر اوه نیم ساعتونو پوري باندی غږیږم چې په جرمني کې په متوسطه توګه د میدیا د استعمال موده ده. ))

د ده په باور له ډیروخت لپاره له دیجتل میډیا سره سرو کار پر مغزو بی له شکه چې ناوړه اثر کوي.

ډاکتر سپیتڅر چې تازه یې د digital dementia په نوم کتاب خپور کړی وايي د ماشومتوب او د بلوغ په لومړیو کې ماغزه په حیرانونکې توګه د پلاستک په شان وي. ځکه دا فورم یا شکل په ماشومتوب کې عصبي حجرو ته د وینې رسیدل، دماغ ته د خبر رسول او کار کول په ځانګړي بڼه وي. وروسته بیا چې ماشوم لویږي نو د عصبی سیستم هغه رګونه چې ورته وینه رسوي ثابت حالت ته ورسي.

د سپیتڅر هدف دا دی، دا ډیره مهمه ده چې هغه دماغ چې د ودي په حال کې وي له بهرنیو فشارونو او موانعو څخه وساتل شي.

دی وايي، که مقایسه وشی نو د کمپوتر یا مجازي نړۍ محرکات ماغزه لږ تنبه کوي او مغزو ته لږ فرصت ورکوي چې خپل مکمل توان یا پتانسیل تر لاسه کړي:

((که تاسو د تماس او لمس کولو پر ځای یواځې د موس په واسطه کوم شي څرګندوي نو تاسو به تقریبا د ځوان دماغ یو په دریمې برخې څخه چې موتور یا تحرکې عادات کنترولوي د هماغه معین شي د استعمال په اړه څه زده نکړي. دا ستاسو لاس دی او ستاسو پلان چې یو څه تر سره کوي.

نو که د دماغ دا یو په دریمه برخه د زده کړي لپاره استعمال نشي او دماغ تفریق کول یا فرقول زده نکړی نو کله چې د همدی شی په اړه فکر کوئ نشی کولی چې د خپل دماغ همدا یو په دریمه برخه په کار واچوئ.))

دی وایي، په انترنیت کې په چټکې سره د موضوعاتو بدلیدل او یا هم د لوبو په وخت کې لکه د ویدیو ګیم د تصویرونو ژر ژر راتګ ممکنه ده د دماغ هغه توان چې؛ د دماغ حجرې د یوه شي د تصویر د خوندي کولو او د اوږدې مودې لپاره د دې تصویرونو د ساتلو لپاره یي لري له لاسه ورکوي.

یو شمېر ساینس پوهان د مغزو پر انکشاف د دیجتال میدیا د ناوړه اغیزو په اړه خبرې کوي او یو شمېر نور بیا په دې اند دې دا کولای شي ذهني وړتیا ډیره کړي.

د ژنیوا د پوهنتون څخه پروفیسور Daphne Bavelier چې د ماشومانو پر عاداتو یې د ویدیو ګیم پر اغیزو څیرونه کړی په دی اند ده چې هغه ماشومانو چې ویدیو يي لوبی یا ویدیو ګیم کوي له ماشومانو سره مرسته کوي چې زده کړه وکړي او ذهنی تمرکز ولري او څو کاره به ښه وجه تر سره کړاي شي.

د ساسنس پوهانو ترمنځ د نظرونو دا لوی تفاوت د دوه خبرو څرګندويي کوي:

یو دا چې د دیجیتال میدیا په اړه څیرني نوی خبره ده. دا د تلویزیون او کمپوتر د راتلو د وخت خبره ده، یعني له نولس سوه پنځوسمې لسیزي راهیسی چې تلویزیون د خلکو کورنو ته راغلی او بیا د نولس سوه اویایمی لسیزی په وروستیو چې نور پرمختګونه راغلل. بله دا چې دا نوی سایسنس به بې له شکه چې په راتلونکې کې ډیر مهم وي.

377 total views, 1 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور
  • 1
  • 2