Categories

اعلان

Loading…

د نثر و شعر تخيل/ اجمل ښکلى

پخوانو چې يواځې شاعري ادب ګڼله، وسايل يې هم يواځې تر بلاغي علومو محدود وو؛ خو اوس چې نثر هم ادبي ارزښت لري، د شعر د تيورۍ په تله نه تلل کېږي.

موږ د حواسو له لارې له بهرني چاپېريال نه معلومات ترلاسه کوو. حواس زموږ مشاهدې او تجربې زموږ ذهن ته سپاري او د وخت په تېرېدو سره زموږ په ذهن کې د معلوماتو ذخيره جوړېږي. تخيل د دې زېرمې په معلوماتو کې ګوتې وهي او ترمنځ يې نوې نوې اړيکې کشف کوي.

د تخيل ځواک د بېلابېلو شيانو ترمنځ اړيکه د تضاد، مشابهت او تناسب پر بنسټ کشف کوي. په شاعرۍ کې تخيل له لومړيو دوو اړيکو نه ډېره استفاده کوي او په نثر کې له وروستۍ هغې نه.

شعر له بهرني چاپېريال سره د مشابهت او تضاد اړيکه لري؛ خو نثر د تناسب او مرسل مجاز. مثلا: داستاني ادبيات د تناسب د اړيکې له مخې د بهرني چاپېريال په مجاورت کې پروت وي. د کيسو پېښې له واقع شويو پېښو سره يواځې دا توپير لري، چې د کيسې هغه واقع شوې نه وي، نور په نوعيت کې توپير نه لري او بل دا چې دلته انتخاب وي.

خاطرې، سفرنامې او ځانپېښې له بهرني چاپېريال سره د مرسل مجاز له مخې د کل او جز اړيکه لري. دلته د واقعي ژوند له کل نه جز انتخابېږي.

په دې توګه هغه ادبي ژانرونه چې پر واقعيت ولاړ وي، د بهرني چاپېريال انتخابي واقعي عکس وي؛ خو داستاني ادب واقعيت نه وي؛ خو د واقعيت غوندې وي او شاعري د بهرني چاپېريال مبالغي انځور وي.

خو خبره دلته نه ختمېږي. د شاعرۍ تخيل په نثر کې هم مداخله کوي او د نثر هغه په شعر کې. په رياليزم کې چې له شاعرۍ نه هم د پيغام د انتقال لپاره استفاده کوي، د نثري تخيل کارفرمايي وينو. د الفت صاحب شعرونه له بهرني چاپېريال سره د تناسب اړيکه جوړوي او د کولريج په وينا، د لومړني تخيل زېږنده کوي. يعنې واقعيت ته ورته خبرې کوي.

د شعر تخيل بيا په نثري ادب کې مداخله کوي. په کومو نثرونو کې چې د شاعرانه تخيل مداخله زياته شي، هغو ته د شعر د معاصرې تيورۍ له مخې منثور شعرونه وايي، ځکه چې تشبيهات، استعارې، سېمبولونه، کنايې او نور شاعرانه توکي يې غالب سبکي اړخ وي.

سېمبول چې د مشابهت د اړيکې له مخې رامنځته کېږي، له شاعرۍ سره يې تړاو ډېر دى؛ خو سېمبوليکې کيسې هم شته دي.

د ادب معاصره تيورۍ له پخوانيو بلاغي علومو سره دا توپير لري، چې اوس ادب ډېرې څانګې خړانګې کړې دي او بېلابېل ژانرونه بېلابېلې تيورۍ لري. د سفرنامو خپله تيوري ده، د ځانپېښو خپله، د ادبي مقالو خپله، د خاطرو او طرحو بېله، د داستاني ادب بېله او د شاعرۍ بېله. هغه ژانرونه چې له يو بل سره نېژدې دي، تيورۍ يې هم له يو بل سره نېژدې دي؛ خو بيا يې هم په تيوريو کې ضمني توپير شته. مثلا: کيسه او ناول دواړه په داستاني ادب کې راځي او له ورته والي سره سره يې په تيورۍ کې څه نا څه توپير دى.

خبره يواځې د ادب د پراختيا نه ده، بلکې د پېچلتيا هم ده. پخوانو سېمبوليکه شاعري ارادي نه کوله. هغوى شعر ته د بيان او بديع، عروضو، قافيې پوهنې او معاني د ساده مباحثو له زاويې نه کتل؛ خو اوس په شاعرۍ کې اسطوره هم ورداخله شوې.

د داستاني ادب د تخيل او د واقعيت ډوله کولو هنر بل ډګر روايي شاعري هم ده. روايي شاعري د کيسې غوندې يوه پېښه ترسيموي او د دې پېښې لپاره د کيسې له تخنيکونو، مثلا: پلاټ، کرکټرايزېشن، مکالمو او نورو نه استفاده کوي. مطلب روايت او شاعري سره پکې غاړه غړۍ کېږي؛ خو شاعري ورته يواځې له دې امله نه وايي، چې ګنې وزن پکې وي، بلکې د شاعرانه تخيل مداخله پکې شديده وي، اسطوره، سېمبول، تشبيه، استعاره، کنايې او پاراډاکس د دې شعرونو مهمې ځانګړنې وي. په دې ډول شعرونو کې د تخيل دواړو ډولو يو پېچلى رغښت رامنځته کړى وي.

پخوانو منظوم داستانونه ليکل؛ خو هلته د شاعرانه تخيل مداخله ډېره کمه وه او په تش وزن خو شعر شعر کېداى نه شي.

له ادب سره د تخيل چلن ډېر پېچلى دى. د نثر او شعر تخيل يوځاى هم عمل کوي او بېل هم؛ خو موږ اړ يو چې د بېلابېلو ژانرونو ترمنځ نسبي کرښې راکاږو. دا پولې يواځې د فورم پر بنسټ نه کېږي، بلکې تخيل هم کله په مختلفه بڼه فعاليت کوي او موږ ته دا چانس راکوي، چې د ژانرونو تيورۍ سره بېلې کړو.

اوس چې ادب پراخه شوى، يوه تيوري ورته بسنه نه کوي. د داستاني ادب تيوري يا د شاعرۍ تيوري يې ښکاره بېلګې دي. هغه ژانرونه چې زموږ په اند خپلواکه تيوري نه لري، موږ ورته د هغه ژانر ځانګړنې وايو؛ خو که دا ځانګړنې سره راټولې شي، ښايي سمه دمه تيوري ترې جوړه شي.


د استاد ښکلي نورې لیکنې

1,314 total views, 2 views today

onesignal_meta_box_present:
1
onesignal_send_notification:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

لیکنه: نورالله غازي هیوادونه د خپلواکۍ په لمانځلو سره خپلو خلکو ته بیا بیا وریادول غواړي چې دا هیواد داسې په…

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

رښتیا هم چې تا سل کاله مخکې په نره توره د افغانستان آزادي له اشغالګرو انګرېزانو څخه بېرته واخیسته او…

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

لیکنه: محمد نور الهام افغانان د ۲۰۱۹ کال د آګسټ په ۱۹مه چې د ۱۳۹۸ ل ل د زمري له ۲۸مې…

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د پاچا امان الله؛ اصلاحات او مخالفتونه/ زاهدخلیلي

پاچا امان الله په ۱۹۱۹ کې د خپل پلار له وژل کېدو وروسته پاچا شو. پوځ، لوړ پوړو چارواکو او…

د پاچا امان الله؛ اصلاحات او مخالفتونه/ زاهدخلیلي

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه: د خلیفه برج څراغونه به نن…

تاند، یکشنبه، د اسد ۲۷مه: د متحده عربي اماراتو د خلیفه برج څراغونه به نن له ماښام وروسته د خپلواکۍ…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه: د خلیفه برج څراغونه به نن شپه د افغانستان په بیرغ ښکلي وي

18 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

حکومت د بیګاني خونړي برید له کبله د خپلواکۍ د…

تاند، یکشنبه، د اسد ۲۷مه: تاند ته د ارګ یوې مؤثقې سرچینې د ورکړیو معلوماتو په اساس د کابل شهر…

حکومت د بیګاني خونړي برید له کبله د خپلواکۍ د سلمې کلیزې جشن وځنډاوه

18 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور
  • 1
  • 2