Categories

اعلان

Loading…

د افغان سولې په تړاو پيلېدونکي بهرني پرمختګونه

د ستراتېژيکو او سيمه‌ييزو څېړنو مرکز

له تېرو څو میاشتو راهیسې سیمه‌ییزو او نړیوالو ځواکونو د افغانستان د سولې په تړاو هلې ځلې پيل کړې دي. په مسکو کې د افغانستان په تړاو جوړېدونکی کنفرانس او وروستي پرمختګونه یې یوه بېلګه ده.

دغه راز تېره اوونۍ د امریکا د بهرنیو چارو وزیر رکس ټلرسن د ناټو د بهرنیو چارو وزیرانو په وروستۍ غونډه کې وویل چې امریکا د افغان دولت او طالبانو ترمنځ سولې ته ژمنه ده. دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا یو شمېر جنرالان افغانستان ته د نورو سرتېرو د لېږلو غوښتونکي دي. په بل اړخ کې په امریکا کې د پاکستان نوي سفیر اعزاز احمد هم د افغان سولې په تړاو خپل پنځه‌نکاتي فورمول د افغانستان په تړاو د ټرمپ ادارې د تګلارې له اعلانېدو وړاندې څرګند کړی دی.

دا چې د افغان سولې په تړاو د هېواد له داخل څخه پيل شوې تګلاره تر بهرني ابتکاره څرنګه راورسېدله، د سولې په تړاو د امریکا تګلاره څه ده، د مسکو د راتلونکې ناستې تاثیرات او د افغان سولې په تړاو د زبرځواکونو همغږي/ناهمغږي څه ده؟ په دغه تحلیل کې یادې پوښتنې ځواب شوې دي.

د ملي یووالي حکومت پرمهال د سولې ارزونه

د ملي یووالي حکومت له راتګ سره، د افغانستان په تړاو د سولې پروسه یو ځل بیا پيل شوه؛ خو د تېر په پرتله نه دا چې په رسنیو کې خبر جوړوونکې وه، بلکې د افغان حکومت دا نوې تګلاره د تېر په پرتله په یو ډول توپیر سره پلې شوه. د سولې په تړاو تر ډېره تکیه پر چین او پاکستان وشوه او له همدې کبله له طالبانو سره د مري ناسته هم وشوه. خو د مري له ناستې وروسته، له طالبانو سره د مخامخ خبرو اترو دویمه ناسته ترسره نه شوه.

د سولې پروسې او له طالبانو سره د خبرو اترو په موخه د څلور اړخیزې همکارۍ ډله جوړه شوه، ترڅو د پاکستان او افغانستان له‌خوا د شوو ژمنو تضمین وکړي. په هغه ډله کې د افغانستان او پاکستان ترڅنګ د چین او امریکا استازي هم شامل شول. دغې ډلې هم د سولې په تړاو پنځه ناستې ولرلې؛ خو دا ځل دغې ډلې یا پروسې له طالبانو سره د خبرو اترو په تړاو کومه لاسته راوړنه نه درلودله.

وروستیو دوو‌نیمو کلونو ته په کتلو سره، د ملي یووالي حکومت دا تګلاره چې د سیمه‌ییزو هېوادونو پرمټ به طالبان د خبرو اترو مېز ته حاضروي، تر ډېره ناکامه شوې. په دغه موده کې يې یوازینی بریالیتوب یا لاسته راوړنه له حزب اسلامي (حکمتیار) ډلې سره د بین‌الافغاني لارې د سولې تړون لاسلیک کول دي؛ خو بیا هم دا تړون تر ډېره د حزب اسلامي د تمایل له کبله و، نه د افغان حکومت د کوم فوق‌العاده ابتکار له کبله.

د سولې پروسې روان بن‌بست

که څه هم طالبانو د مري خبرې اترې رد نه شوای کړای؛ خو په یو غبرګوني چلند کې یې په قطر کې د طالبانو سیاسي دفتر واک زیات کړ او نوموړی دفتر یې له طالبانو سره د خبرو اترو یوازینی ادرس وګاڼه. وروسته یې د سولې په تړاو د څلور اړخیزو خبرو اترو په نوې پیل شوې پروسه کې هم ګډون رد کړ.

د طالبانو له دغه اعلانه وروسته، تقریباً یو کال اوړي، خو پر دغه مهال د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو کړکیچ زیات شو. د افغان حکومت او طالبانو تر منځ بې باوري زیاته شوه. طالبانو جګړه توده وساتله. د دې ترڅنګ د افغانستان د قضیې بل اساسي لوري امریکا هم تر ډېره پاملرنه ولسمشرۍ ټاکنو ته وه. له همدې ځایه دغه حالت د سولې پروسه له بندو دروازو سره مخ کړه او پر دغه مهال د یو څو وړو پېښو پرته د سولې په تړاو کوم دریځ/پریکړه او یا هم ګام وانه خیستل شو.

د سولې په تړاو د امریکا نامعلومه تګلاره

که څه هم د امریکا د پخواني ولسمشر بارک اوباما په وروستیو دوو کلونو کې، امریکا د افغانستان د سولې په خبرو اترو کې د څارونکي یا په یو ډول د منځګړي رول ولوباوه، چې بېلګې یې د مري او څلور اړخیزې خبرې اترې دي. خو په امریکا کې د نوي ادارې له راتګ سره، تر اوسه نه دا چې د افغانستان سولې په تړاو کومه تګلاره اعلان شوې نه ده، بلکې په مجموع کې د سویلي اسیا پر لور د امریکا تګلاره هم تر ډېره نامعلومه برېښي.

د سویلي اسیا په تېره بیا د افغانستان او پاکستان په لور د امریکا تګلاره له پنځو میاشتو وروسته هم ناڅرګنده ده. په دې تړاو یوازې د هند پر لور د امریکا بهرنی سیاست یو څه واضح دی، د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ د هند له ولسمشر نارېندرا مودي سره څو ځله پر ټلیفون خبرې کړي، د دواړو هېوادونو د ملي امنیت سلاکارانو ترمنځ هم خبرې اترې شوي. له همدې ځایه ده، چې د دواړو ترمنځ په دغه ناڅرګند حالت کې همغږي شته ده. په بل اړخ کې د پاکستان او افغانستان په تړاو د ټرمپ تګلاره تر ډېره نامعلومه برېښي او د ۲۰۱۶ کال د نومبر میاشت راهیسې تر اوسه ټرمپ د دغو دوو هېوادونو په تړاو کومه څرګنده تګلاره نه ده اعلان کړی، پرته له دې چې د پاکستان لومړي وزیر محمد نواز شریف او د افغان ولسمشر اشرف غني سره تلیفوني تماس ولري.

د پاکستان او افغانستان په تړاو د امریکا په تګلاره کې د دې ناڅرګندتیا لوی لامل د ټرمپ ادارې له خوا د دغې سیمې په تړاو د پالیسۍ نه جوړول دي. په افغانستان کې د امریکا د پخواني سفیر زلمي خلیلزاد په اند شونې ده، چې د روان کال د اپریل میاشت په وروستیو او یا هم د مۍ میاشت په پيل کې د افغانستان-پاکستان په تړاو د امریکا نوې تګلاره اعلان شي.

دلته یوه یادونه اړینه برېښي، چې په افغانستان کې د سولې په تړاو تګلاره د سویلي اسیا پر لور د امریکا د تګلارې یوه برخه ده. له همدې ځایه ده، چې د افغانستان د سولې په تړاو د امریکا تګلاره به تر ډېره د سویلي اسیا پر لور د دوی له تګلارې اغېزمنه وي او هر کله چې دا تګلاره اعلان شي، نو د سولې په تړاو د امریکا تګلاره هم به هم تر ډېره واضح شي.

که څه هم امریکا په رسمي توګه د سویلي اسیا او د افغانستان د سولې په تړاو تګلاره نه ده اعلان کړې؛ خو بیا هم د ځینو امریکايي جنرالانو او اوس په دې وروستیو کې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر له خوا د افغانستان د سولې په تړاو څرګندونې شوي. دا هم له یو بل سره تر ډېره ضد و نقیض دي. د بېلګې په توګه د امریکا د بهرنیو چارو وزیر رکس ټلرسن تېره اوونۍ په لومړي ځل د افغانستان د سولې په اړه خبرې وکړې. د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د ناټو د بهرنیو چارو وزیرانو په وروستۍ غونډه کې وویل: “په افغانستان کې د سولې راوستلو لپاره د ناټو اېتلاف ژمن دی، چې پای د افغان حکومت او طالبانو ترمنځ جوړ جاړی وشي. د اېتلاف ګټې خوندي شي او دا خبره یقیني شي، چې افغانستان بیا د تروریزم لپاره پر خوندي ځای بدل نه شي. “د امریکا د بهرنیو چارو وزیر څخه وړاندې په افغانستان کې د بهرنيو سرتېرو مشر جنرال نیکلسن د امریکا سنا ته په خپله وینا کې وویل، چې په افغانستان کې د اوسني بن‌بست ماتولو په تړاو اړینه ده واشنګټن افغانستان ته نور پوځونه ولېږدوي.


د سولې په تړاو د مسکو ناسته؛ آیا د سولې بهیر بدلېږي؟

په عمومي توګه له ۲۰۰۹ کال څخه د ۲۰۱۶ کال تر پایه د سیمې ډېری هېوادونه په دې همغږي وو، چې په افغانستان کې سوله اړینه ده. دغه راز د افغانستان د سولې په تړاو دوی د افغان حکومت او امریکا پرته کومه جلا پروسه هم نه وه پيل کړې. خو د ۲۰۱۶ کال په پای کې په مسکو کې د افغانستان په تړاو د روسیې، چین او پاکستان درې اړخیزه غونډه هغه لومړۍ هڅه شوه، چې د افغان حکومت او امریکا پرته د افغانستان د سولې په تړاو د سیمې یو شمېر هېوادونه سره جرګه کېږي. په سیمه کې د داعش ظهور او پراخېدنه، په نړیوال سیاست کې د روسیې او امریکا ټکر او د دغه فکر او وېرې شتون چې امریکا د افغانستان د ستونزې حل نه غواړي د مسکو ناستې تر شا عمده لاملونه ګڼل کېږي.

د مسکو د پروسې له پېلېدا سره افغان حکومت سخت غبرګون وښود. همدا لامل و، چې وروسته د مسکو په دویمه ناسته کې افغان حکومت هم وبلل شو او په دغه پروسه کې یې شپږ هېوادونه ځای کړل. شونې ده، چې د اپریل په ۱۴مه د دغې پروسې درېیمه ناسته هم ترسره شي او تقریباً ۱۲ هېوادونه پکې برخه واخلي. مسکو په دغه ناسته کې واشنګټن او طالبان هم رابللي خو د خبري راپورونو له مخې امریکا په دغه ناسته کې ګډون رد کړی. ځکه د واشنګټن په اند مسکو او تهران له طالبانو سره مرستې کوي او له همدې ځایه د دوی په اند د سولې په پروسه کې رول نه شي لوبولای.

د افغانستان د سولې په تړاو د مسکو ناسته د سکې دوه مخونه لري او کولای شي، چې د افغانستان د سولې په قضیه کې مهم رول ولوبوي او هم د افغانستان روان وضعیت نور پیچلی کړي. خو دا به تر ډېره په روسیې، امریکا، افغان حکومت او طالبانو پورې تړلې وي. ځکه که له دغې ناستې عمده موخه د سولې له خبرو اترو وړاندې او ډېر له سیمې د امریکایانو شړل وي، نو له دې سره به افغان حکومت او امریکا سخت مخالفت وښيي. له طالبانو سره به د سیمه‌ییزو هېوادونو روابط پراخ شي او د سولې پروسه به همداسې پاتې وي. خو که موخه ترې منځنۍ اسیا له تاوتریخوالي ژغورل وي، په یو ډول له افغان حکومت سره د طالبانو سوله او بیا د یو مهال‌وېش له مخې د امریکایانو وتل وي، نو تاثیرات به یې تر ډېره مثبت وي.

250 total views, 1 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

لیکنه: نورالله غازي هیوادونه د خپلواکۍ په لمانځلو سره خپلو خلکو ته بیا بیا وریادول غواړي چې دا هیواد داسې په…

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

رښتیا هم چې تا سل کاله مخکې په نره توره د افغانستان آزادي له اشغالګرو انګرېزانو څخه بېرته واخیسته او…

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

لیکنه: محمد نور الهام افغانان د ۲۰۱۹ کال د آګسټ په ۱۹مه چې د ۱۳۹۸ ل ل د زمري له ۲۸مې…

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور
  • 1
  • 2