Categories

اعلان

Loading…

پاکستان، اسلامپالنه او له افغان ملت پالنې وېره/ ژباړن: بشیر غفارزوی

د افغان او پښتون ملت پالنې او پر ځای یې د پان اسلامیزم د ترویج په برخه کې د پاکستان اوږد تاریخ
لیکونکی: احمد بلال خلیل
ژباړونکی: محمد بشیر غفارزی
نېټه: د ۲۰۱۷ کال د مارچ ۳ مه
پاکستان د هند د شبه قارې له وېشل کېدو راهیسې په پاکستان کې د قومي ملت پالنې او په افغانستان کې د افغان ملت پالنې له راټوکېدو په وېره کې ژوند کوي. د پاکستان د کارپوهانو وتلي بنسټونه او د واک مراجع دې دوو بهیرونو ته د پاکستان د جغرافیایي بشپړتیا پر وړاندې د ګواښ په سترګه ګوري. دا وېره هغه وخت نوره هم پیاوړې کېږي کله چې ورته د لویدیځ پاکستان (اوسني پاکستان) څخه د ختیځ پاکستان (اوسني بنګلدیش) د بېلتون او همدا رنګه په پاکستان کې د سوسیالیستانو، بلوڅو او یو شمېر پښتون ملت پالو چې د افغانستان څخه یې ملاتړ ترلاسه کړ، د سرکښۍ د څپو له لیدلوري وکتل شي. له همدې کبله پاکستان هڅه کوي، د هېواد دننه د قومي ملت پالو او په بهر کې د افغان ملت پالنې د کمزوري کولو لپاره له دین څخه د یووالي د وسیلې په توګه کار واخلي.
د پاکستان د پوځ مرکزي قوماندانۍ او صدارت د سړې جګړې پرمهال هڅه وکړه چې په پاکستان کې د ټولو قومي سیاسي ګوندونو د نفود مخه د هغوی د مهمو مشرانو د نیولو او بندي کولو او د هغوی پر وړاندې د منفي تبلیغاتو د زیاتولو له لارې ونیسي. د بېلګې په ډول، په پاکستان کې پښتون ملت پالو ګوندونو ته چې ځان ته افغانان وایي، د هغو ګوندونو په سترګه کتل کېدل چې د پاکستان خپلواکي یې رد کړې. د حکومت تبلیغاتو دې ګوندونو ته ” سره کانګریسان” ویل یعنې د هند په ملي کانګریس پورې تړلي یې بلل او د دوی کړنې یې پاکستان ضد ګڼلې.
د حکومت دا استدلال پر دریو فکتورونو ولاړ و. لومړی، پښتنو ګوندونو پخوا، په ځانګړې توګه د خپلواکۍ د مبارزې پر مهال، د هند له ګانګریس سره اړیکې او د پاکستان د مسلم لیګ سره مخالفتونه درلودل. دویم دا چې پښتون ملت پالو په ۱۹۴۷ کال کې هغه ټول پوښتنه رد کړه چې د شمال لویدیځ سرحدي ولایت (NWFP) (اوسنۍ خیر پښتونخوا) له خلکو پکې پوښتل شوي وو، ترڅو پرېکړه وکړي چې آیا غواړي د پاکستان یا هم هند برخه واوسي. په حقیقت کې پښتون ملت پالو استدلال کاوه چې دوی نه پاکستان او نه هم هند، بلکې یو جلا او خپلواک “پښتونستان” غواړي چې د هغو پښتون مېشتو سیمو څخه جوړ وي کومې چې اوس د پاکستان تر واک لاندې دي. بلاخره، کله چې پښتون ملت پالو د پاکستان واقعیت درک کړ، بیا دوی د پاکستان د فدرالي نظام تر سیوري لاندې د ولایتي خپلواکۍ او حاکمیت غوښتنه وکړه. دا یو بل فکتور دی چې په لومړیو کې یې د مسلم لیګ او وروسته یې د نورو مهمو پاکستاني سیاسي ګوندونو سره د هغوی اړیکې اغیزمنې کړې. که څه هم د ۱۹۷۳ کال په اساسي قانون کې ولایتونو ته د کاغذ پر مخ خپلواکي او حاکمیت ورکړل شول، خو ملت پاله ګوندونه اوس هم دا استدلال کوي چې دا ډول خپلواکي په عمل کې شتون نه لري.
پاکستان د بهرنۍ پالیسۍ په برخه کې تل د افغان ملت پالنې او هند یعنې د مخالف او دښمن تر منځ له واقع کېدو په وېره کې وو. دا وېره د کابل د پښتونستان د پالیسۍ او د ډیورنډ کرښې د په رسمیت نه پېژندو له کبله نوره هم زیاته شوې وه. پداسې حال کې چې کابل پاکستاني قومي ملت پالو لکه د عوامي ملي ګوند غړو یا نورو کسانو ته په خپله خاوره کې پنا او مرسته ورکوله، پاکستان هم د همدې شان یوه فرصت د ترلاسه کولو هیله درلوده.

دغه فرصت هغه وخت پاکستان ته په لاس ورغی کله چې سردار محمد داود خان د ولسمشرۍ پر مهال افغان اسلام پالي پاکستان ته وتښتېدل. مولوي حبیب الرحمن چې د افغانستان د اسلامي نهضت د دولسو بنسټ ایښودونکو څخه وو، د نصیرالله بابر سره چې هغه مهال د پوله ساتو ځواکونو (FC) مشر و، اړیکه ټینګه کړه. رحمن له پاکستان څخه د نظامي مرستې غوښتنه وکړه. د بابر په وینا، هغه دا پیغام لومړي وزیر ذولفقار علي بوټو ته ورسولو، چا چې په ځواب کې د “افغانانو د روزنې” لپاره شین څراغ (اجازه) ورکړه، چې د بابر په وینا په کې د پاکستان د ځانګړي استخباراتي (SSG) ډلې تر مشرۍ لاندې ” د عادي ځمکنیو وسلو او د غلچکي جګړې د څرنګوالي په برخه کې د ځانګړې روزنې” مرسته شامله وه. دا په حقیقت کې د افغانستان د پښتون ملت پالنې سره د مبارزې په برخه کې د پاکستان لخوا د افغان اسلامپالو د کارت د لوبولو پیل و. له ۳۰۰ څخه تر ۵۰۰ پورې افغان اسلام پالي په پاکستان کې وروزل شول او د “1354 عملیاتو” د ترسره کولو لپاره بېرته افغانستان ته واستول شول. دا نظامي پاڅون د افغان اسلام پالو لپاره یوه ناوړه پېښه یا ناورین و چې په ترڅ کې یې د حبیب الرحمن په ګډون، د هغوی ډېری لوړ پوړي مشران ونیول او بیا وروسته په دار وځړول شول.
دا د پاکستان د افغان پالیسۍ پیل و. اسلام آباد د افغان اسلام پالو څخه د یوې وسیلې په توګه کار واخیست ترڅو کابل دې ته وهڅوي چې د پاکستاني قومي ملت پالو او بیلتون پالو د ملاتړ له پالیسۍ څخه لاس په سر شي. په عین وخت کې، پاکستان د افغان ملت پالنې د کمزورتیا او د ډیورند کرښې او لوی افغانستان اړوندو مسایلو ته د پای ټکي اېښودلو په موخه هڅه وکړه افغان اسلام پالو ته د لا زیاتو امکاناتو (سرچینو) په واک کې ورکولو سره هغوی پیاوړي کړي.
د افغان جهاد پر مهال پاکستان یو وارې بیا افغان کډوالو ته، خو دا ځل د ۱۹۷۳-۱۹۷۵ کلونو پر مهال د سلګونو کسانو پر ځای میلیونونو وګړو ته پناه وکړه. پاکستان مجاهدینو ته روزنه او خوندي ځایونه ورکړل، او وروسته یې بیا له هغوی څخه د خپلو ګټو لپاره د نیابتي ځواکونو په توګه کار واخیست. له دې کار څخه د پاکستان موخه د پښتونایزیشن او افغانیزم مخه نیول وو او پر ځای یې د پان اسلامیزم د افراطي بڼې څخه ملاتړ وکړ. باید یادونه وشي چې افغان اسلام پاله سیاسي ګوندونه لکه د افغانستان اسلامي نهضت د پاکستان د استخباراتي ادارې (آی آېس آی) لخوا رامنځ ته نه شول او نه هم د کوم بل بهرني قوت لخوا د افغانستان سیاسي ډګر ته داخل کړل شول (که څه هم دا اسلام پالي له عقیدوي پلوه د اخوان المسلمین او جماعت اسلامي او د هغوی د همفکرانو څخه متاثر شوي وو). خو په هر صورت ددې غورځنګ په جوړېدو، پراختیا او تکامل کې د پاکستان د ملاتړ رول هم یو مسلم حقیقت دی.
البته، ټول هغه کډوال چې د افغان جهاد پر مهال پاکستان ته کډه شول یاغیان نه وو. د هغوی یو شمېر یې افغان روڼ آندي او ملت پال وو چې د محمد ظاهر شاه او سردار محمد داود خان په حکومتونو کې یې دنده ترسره کړې وه. خو ددې کسانو ډېری یې بیا یا و وژل یا هم د پاکستان پرېښودو ته اړ شول. شناند او لیکوال عزیز الفت، پخوانی وزیر او فیلسوف بهاوالدین مجروح، د حامد کرزي پلار او د افغانستان د پارلمان پخوانی غړی عبد الاحد کرزی او د افغانستان د پښتون ملت پال ګوند افغان ملت یو شمېر غړي په پاکستان کې ترور شول چې د هغوی قاتلین کله هم ونه موندل شول. همدارنګه، د ملګرو ملتونو د عمومي اسلامبلې پخوانی مشر عبدالرحمن پژواک او ډېر نور کسان د پاکستان او جهادي ګوندونو لخوا اړ ایستل شول چې له پاکستان څخه نورو هېوادونو ته ولاړ شي. د باتجربه او مسلکي افغان ملت پالو وژنو او تبعیدونو بې تجربې مجاهدینو ته ډګر خالي کړ. د افغان ملت پالو د قدرت سره په مبارزه او پاشلو کې د افغان جهادي ګوندونو رول د انکار وړ نه دی او په دې برخه کې د پاکستان پر رول هم سترګې نه شي پټیدلای.

پخوانی افغان ولسمشر حامد کرزی چې خپله هم یو مجاهد او د صبغت الله مجددي د ګوند یو مشر و، په دې باور دی چې د افغان جهاد پر مهال پاکستان له اسلام پالو څخه د پښتون او افغان ملت پالنې پر ضد ګټه واخیسته. حامد کرزي د ۲۰۰۳ کال د اپریل په میاشت کې د امریکا له استازي ډانا روهراباکر سره په یوه ناسته کې چې جزئیات یې وروسته د ویکيلیکس لخوا خپاره شول، وویل:”ّپښتون ملت پال عموماً سیکیولر وو. پاکستان طالبان رامنځ ته کړل ترڅو د پښتون ملت پالنې پر وړاندې مبارزه وکړي. کله چې ۵۰ کال وړاندې پاکستان جوړ شو، په پاکستان کې هغه سیمه چې پښتانه په کې وو د پولې ددې خوا له پښتنو څخه بېله شوه. د پښتنو تر واک لاندې سیمه د پښتونستان په نوم ونومول شوه. پاکستان د بېلتون یا تجزیې له وېرې د پاکستاني پښتنو د اسلام پاله کولو او افغان پښتون ملت پالو د وژلو له لارې د پښتون ملت پالنې په له منځه وړلو پیل وکړ. د پاکستان موخه دا وه چې افغانستان د سخت دریځي اسلام تر واک لاندې راولي.”
کرزی تر اوسه هم فکر کوي چې پاکستان د افغان ملت پالنې څخه ډارېږي. په ۲۰۱۷ کال کې د ریزینا ډایالوګ ( چې په هند کې یو کلنی کنفرانس دی) په خپله یوه وروستۍ وینا کې وویل چې پاکستان د افغان جهاد پر مهال غوښتل چې له افغانانو څخه د هغوی افغانیت واخلي او په بدل کې یې هڅه وکړي چې هغوی ته یوه ډېره “ّپان اسلامیزه” بڼه ورکړي، یوازې او یوازې ددې لپاره چې د افغانستان لخوا د پاکستان تر واک لاندې د پښتني سیمو د ملکیت ادعاوو ته د پای ټکی کېږدي.
دا هم ډېره په زړه پورې ده چې باید یادونه یې وشي چې د سړې جګړې څخه وروسته، پاکستان تل په افغانستان کې د پښتنو څخه ملاتړ کړی دی او په افغانستان کې د یاغي توب او دومداره جګړې لامل د پښتنو څنډې ته کول او د تاجکو او پښتنو تر منځ د واک پر سر اختلافات بولي، ځکه نو پاکستان په افغان حکومت کې د پښتنو د لازیاتې ونډې غوښتنه کړې ده. که څه هم معمولاً په اصطلاح د “د پښتنو ونډې/ګډون” ته تل د پاکستان پلوه پښتون مجاهدینو یا پښتون واکه طالبانو، نه هغو نورو پښتنو ته د زیات واک ورکړې اشاره کېږي چې پاکستان ترې ډارېږي یعنې ملت پاله پښتانه.
د پاکستان دا کړنلاره د ناکامیدو په حال کې ده. هغه اسلام پالي چې پاکستان یو وخت تر ډېره پاکستان پلوه ګڼل، اوس له پاکستان څخه تر پنا اخیستو وروسته کابل د ستنیدو سره سم، زیات پاکستان ضد کسان کېږي. د طالبانو هغه پخواني غړي چې په افغانستان کې اوسېږي، اوس خورا زیات پاکستان ضد دي ( د مثال په ډول، د ملا عبدالسلام ضعیف د ګوانتانامو زندان پښتو کتاب او له طالبانو سره زما ژوند انګلیسي کتاب وګورئ). سربېره پردې، په طالبانو کې هم د پښتونولۍ اغیزې لیدل کېږي؛ د بېلګې په ډول، دوی د خپل حکومت پر مهال د ډیورنډ کرښه په رسمیت و نه پیژندله.
د اسلام پالو ډلو لکه د طالبانو ملاتړ په حقیقت کې د پاکستان وړې اندېښنې هم نه دي رفع کړې. په واشنګټن کې د پاکستان پخوانی سفیر جنرال محمود علي دوراني یو وخت خپله وېره داسې خلاصه کړه: زه هیله لرم چې طالبان او پښتون ملت پالنه سره یوځای نشي. که چیرې داسې کېږي، موږ ددې کار شاهدان یو، او مونږ ددې کار په درشل کې یو.”
پای

12 total views, 1 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *