Categories

اعلان

Loading…

لنډۍ او د لنډیو د ثبتولو ستونزه/ پوهندوی آصف بهاند

شپږ ویشتمه برخه

لایق او د لنډیو بحث

۱

«د پښتو د فولکلوري شعرونو په لړ کې د لنډیو

برخه واقعاً د ټول بشریت د فولکلوري شعرونو

د عظیمې شتمنۍ یوه مهمه برخه ده.»

                                              سلیمان لایق

په تور پیکي دې غوړي کم کړه
پــه هــلکــانــو دې زیــړی ولـــګــاونه

دهــیــریــدونــه یــې جــانــانــــه
له جــدایــۍ ســره دې ځــان عــادتـومه

کـه یاري کـړې همدا یې کال دی

بیا مې د برېتو خط راځي بدرنګ به شمه

د فرهنګي یارانو په پنډارونو کې هلته او دلته په شفايي ډول هم دا خبره خوله په خوله کیدله چې ښاغلي لایق د پښو لنډیو په باب کار کړی دی او ځینو به لا دا ویل چې اوس هم د پښتو لنډیو په باب د لایق کار روان دی چې ژر به  راو وزي.

د لنډیو د مقالو په همدې سلسله(لنډۍ او د لنډیو د ثبتولو ستونزه) کې مې د لنډیو په باب د لایق له لیکل شوو مقالو نه کله، کله استفاده کړې ده چې په خپلو ځینو مقالو کې مې یې مآخذونه هم په نښه کړي دي، خو زه چې د پښتو زبې د فولکلور او په ځانګړي ډول د لنډیو په باب د لایق نظریاتو او لیکلو مقالو ته ګورم، باید ډیر څه ور باندې ولیکل شي، ځکه نو زه د لنډیو د مقالو په دې برخه کې د لنډیو په باب د لایق کارونو ته یو ځغلند نظر کوم:

د ۲۰۱۶ کال د جنورۍ په میاشت کې ځینو ویبپاڼو د لایق د ژوند په باب د یو لنډ مستند جوړ شوي فلم خبر او ویدیو خپره کړه. دا فلم «د ترانو شاعر» نومیږي چې دمصور بنسټ په مرسته محبوب الله خان چمتو کړی دی. ما دا فلم لومړی په تاندکې ولید، بیا مې په روهي او ورپسې مې په یوتیوبکې تر سترګو شو. زه دلته د لایق په بیوګرافۍ او په فلم کې په نورو راغلو مستندو مسایلو باندې نه غږیږم، یوازې په هغو خبرو باندې تم کیږم چې په فولکلور او لنډیو پورې اړه لري.

د دې ویدیو په یوه برخه کې استاد حبیب الله رفیع د سلیمان لایق د علمي شخصیت په باب غږیږي او د لایق د هغو کارونو په باب مالومات ورکوي چې لایق د پښتو فولکلور او پښتو لنډیو په باب کړي دي. دا د استاد حبیب الله رفیع د خبرومتن دی:

«ما ډیر پخوا، د څلویښت په لسیزه کېد ده(لایق) یوه مقاله لوستې وه، چې د پښتو په ولسي سندرو یې لیکلې وه. هغه ولسي سندرې، چاربیتې چې په کلیو کې، په کلیواله ژبه ویلې کیږي او د بیسواده شاعرانو له خوا ویل شوې وې، هغه یې را غونډې کړې وې، زما له پاره ډیره جالبه وه. زه له هماغه وخته ، د فولکلور په برخه کې، د ده له کارونو سره آشنا شوم او علاقه مې ور سره پیدا شوه.

وروسته له هغه، ده(لایق) بیا د پښتو لنډیو په باب ژوره مطالعه وکړه، د هغو په سوابقو، د لنډیو په جوړښت، د لنډیو په سکښت، خوږوالي او بلاخرهد لنډیو په متنوع والي، په راز راز والي او د ځینو نورو ژبو له ورته ادبیاتو سره د لنډیو پرتله ده.

نو په دې ترتیب، ده د لنډیو له پاره ډیر کار کړی او د خپل کار له پاره یې په زرګونو لنډۍ له کتابونو او د خلکو له خولو را غونډې کړي او یو لوی کلیکسیون یې د لنډیو جوړ کړی دی.»

د رفیع صاحب له دې خبرو نه دا ثابتیږي چې لایق لا په تانده ځواني کې له پښتو فولکولور  او لنډیو له ټولولو او خوندي کولو سر مینه درلوده او دې کار ته یې بډې وهلې وې. کله چې د رفیع صاحب د مالوماتو له مخې زه د پښتو فولکلور او پښتو لنډیو په باب د لایق د کار له پیل نه خبر شوم خپل هغه مالومات را ته غلط ثابت شو چې ما فکر کاوه چې د پښتو لنډیو په باب به، په «پښټو لنډۍ، ۱۳۶۳ کال» نومې ټولګه کې د لایق په قلم لیکلې مقدمه، د ده لومړنی کار او لومړنۍ لیکنه وي. سره له دې چې ما خپل دا نا سم مالومات چیرې خپور کړی نه دی او یوازې له ما سره موجود و، خو بیا هم زه له خپل دې ناسمې انګیرنې نه همدا اوس بښنه غواړم.

سلیمان لایق د لنډیو په باب ډیرې علمي او هر اړخیزې څیړنې کړې دي. د لنډیو په باب به لایق لا په تانده ځوانۍ کې هم څه لیکلي او خپاره کړي وي، خو لومړني علمي او هر اړخیزه لیکنه یې ما د لنډیو په هغې ټولګکې کې ولیدله چې د افغانستان د علومو اکادیمۍ په ۱۳۶۳ کې خيره کړه. لایق هلته د لنډیو په شکل او محتوا باندې ډیره ژوره او هر اړخیزه لیکنه کړې ده.ټوله شپیته مخه ده چې د یوې رسالې بڼه لري.

په دې لیکنه کې د لنډیو په باب له مقدماټی خبرو نه وروسته اصلي بحث پیل کیږي او لایق په لنډیو پورې اړوند، پر دغو موضوعاتو باندې خبرې کړې دي:

ــ په لنډیو کې د منظرې جوړولو او شکل مننې خصوصیت،

ــ د لنډیو وحدت الوجود،

ــ باد او انسان،

ــ سپوږمۍ او لنډۍ،

ــ لنډۍ د وطن د انسان د غمونو هینداره،

ــ په لنډیو کې د ویاړونو د عنعنې هستونی،

ــ د لنډیو د تغزلي ماڼۍ اساسي مضمون،

ــ په لنډیو کې د تغییر او بدلون پروسه،

ــ لنډۍ د ښځې د تاریخي، اجتماعي موقعیت صادق ویندوی،

ــ په ښځمنو لنډیو کې د اعتراض تاریخي سر چینه،

ــ د لنډیو طبقاتي خصلت،

ــ د فیوډالي دوران په لنډیو کې د ښځې د موقف انعکاس،

د لنډیو په باب د لایق له دې سریزې نه وروسته، د لنډیو په باب د لایق هغه مقالې یادولای شو چې د ده په خپل ویبسایت، سپنتادات ډي اي (Spinta.de) کې په دري او پښتو ژبه باندې ایښودل شوي دي.

د دې برخې د پای له پاره دا څو لنډۍ:

که یاري کړې همدا یې کال دی

بیا مې د برېتو خط راځي بدرنګ به شمه!

دهیریدونه یې جانانه !
دجدایۍ سره دې ځان عادتومه

په تور پیکي دې غوړي کم کړه
په هلکانو دې زیړی ولګاونه

ستا یارانه دناړۍ خوړ دی

د ناړۍ خوړ تر غنم لوه پورې وینه

پاس په سينه مى غلى څمله

غږبه ونه کړم که ورسته درلاندى شمه

طالبان خړې خړې ګوري

 ګلبدین کډه باروي کابل ته ځينه

يار مې په لوړه جلغوزی دی

په دې يريږم څوک به اور ورواچوينه

جانانه زېری مې درباندې

د رخصتۍ په پلمه کلي ته درځمه

د خيال قلم مې په ژړا شو

د تورو ‌‌‌‌‌‌ډک مې شول کاغذ کې سپين شعرونه

ماته پېغور مې غریبي وه

په تا څه زور و چې رقیب دې خپلونه

د شپږ ویشتمې برخې پای

354 total views, 1 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

لیکنه: نورالله غازي هیوادونه د خپلواکۍ په لمانځلو سره خپلو خلکو ته بیا بیا وریادول غواړي چې دا هیواد داسې په…

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

رښتیا هم چې تا سل کاله مخکې په نره توره د افغانستان آزادي له اشغالګرو انګرېزانو څخه بېرته واخیسته او…

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

لیکنه: محمد نور الهام افغانان د ۲۰۱۹ کال د آګسټ په ۱۹مه چې د ۱۳۹۸ ل ل د زمري له ۲۸مې…

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور
  • 1
  • 2