Categories

اعلان

Loading…

د نړۍ واکمن به څوک سي؟/ پوهنمل حاجي محمد نوزادي

(تحلیلي لیکنه ، لومړۍ برخه)

      د اسلام د سپېځلي دین په رڼا کي د دُنیا او مافیها قادر مطلق ځواک د الله پاک په لاس دي. دا چي موږ په دې کي د شک ځای نه وینو، ځکه یې نو په اړه د بحث اړتیا هم نه ست .

     زما موخه دلته زموږ د ځمکي په خاورینه کره کي د مطلق قادر خدای مخلوقات او په ځانګړی ډول ددې ځمکي پر مخ په بیلابیلو هیوادونو باندي وېشل سوې انساني ټولنه ده . خدای بخښلي اکاډیمیسن محمد انور نومیالي په حق سره د ځمکي دغي کرې ته د « انسانستان » نوم ټاکلی وو چي دا دده د بیشمیره ادبي او ټولنیزو ابتکارونو یوه ستره بیلګه هم ګڼلای سو .

      د بشر په تاریخ کي پر دغه انسانستان باندي بیلابیلو زبرځواکونو د واکمنۍ خیالونه درلودلي او ځینو خو لا د انسانستان پر لویو برخو باندي د واکمني نیلی ځغلولی ، د وینو ویالې یې بیولي او ډیر څه یې تر لاسه کړی هم دي . د رومیانو امپراتوري ، د داریوش او کوروش امپراتوري ، د مقدوني سکندر امپراتوري ، د مغولي چنګیز امپراتوري ، عثماني امپراتوري ، د برټانیا امپراتوري او په بیلابیلو کچو نوري امپراتوري دا ټولي هغه واکمنۍ دي چي د وینو په ویالو خړوبي سویدي .

      د نړۍ په معاصر تاریخ کي د روسانو او انګریزیانو امپراتوریو د پام وړ رول درلود . د لومړی نړیوالي جګړې  دپای په درشل ( ۱۹۱۷ ) په روسیه کي د اکتوبر د بلشویکي انقلاب او ور سره جوخت د شاه امان الله په مشرۍ د افغانستان د استقلال په تر لاسه کولو سره د برتانیوي امپراتورۍ ریښی په وچیدو سوې او تر دویمي نړیوالي جګړي وروسته ( ۱۹۴۵ ) دا امپرتوری په بشپړه توګه له منځه ولاړه .

     د امریکا په مشرۍ د ناټو د پکت په زورور کیدو او د شوروي اتحاد په مشرۍ د وارسا د پکت په منځته راتلو سره نړیوالو امپراتوریو بله بڼه واخیسته او د دوو مختلفو ټولنیزوـ سیاسی سیسټمونو سره نړۍ پر دوو قطبونو ( بلاکونو ) وویشل سوه . په ۱۹۸۸ کال  په افغانستان کي د شوروی سره اردو تر ماتي خوړلو وروسته په سوسیالیستي بلاک کي د وارسا د پکت ریښې په وچیدو سوي او په ۱۹۹۲ کال دبرلین دیوال په نړیدو سره سوسیالیستي بلاک په بشپړه توګه له منځه ولاړ .

     د سوسیالیستي او پانګوال بلاکونو په شتون کي که پانګوال بلاک په اقتصادي لحاظ برلاسی وو ، خو سره له دې چي په نظامي لحاظ  ډیر کمزوری نه وو ، مګر سوسیالیستي بلاک د نظامي توان له مخي برلاسی ښکاریدي . هغه وخت د انګلستان د صدراعظمي مارګاریت تیچر نظریې په نړیواله کچه خپل رول درلود . دا چي دواړه بلاکونه په اټمي وسلو ترغاښونو وسلوال وه او آغلي تیچر ددې انډول د تائیدولو په ترڅ کي د « اټمي زغم » اصطلاح کاروله . پدې توګه ددغه زغم پر بنسټ هیڅ یوه بلاک پر بل بلاک باندي د فیر کولو جرئت نه کاوه . دی دواړو لیوانو یو بل ته د لیري نه غرږل او داړي یې سپینولي خو یو په بل باندي یې و خولې لګولو ته زړه نه ښه کاوه . دواړه لیوان اړ وه یو د بل په وړاندي د زغم نه کار واخلي چي دغه یو د بل په وړاندي د زغم سره سره د غرږلو او داړي سپینولو حالت په سیاسی او نظامي ترمینالوژیو کي د « ساړه جنګ » پنامه و نومول سو .

      هغه مهال دا چي نړۍ په یوه یا بل ډول ددغو دوو بلاکو او د هغوي د خواخوږو لخوا پر دوو قطبونو ویشل سوی وه ، نو دغو دوو لیوانو نه یوازي دا چي یو پر بل یې د حملې جرئت ندرلود ، بلکه د یو بل د خواخوږو د داړلو جرئت یې هم نه سو کولای . ددغه انډولیز زغم پر بنسټ دواړو سیسټمونو د دریمي نړي پر اولسونو باندي نه دا چي لاس نه پورته کاوه ، بلکه د اقتصادي مرستو د لاري یې د خپل اغیز د پیاوړي کولو هڅي او سیالي کولې . ځکه نو دغه دوه قطبیز حالت داچي د زبرځواکونو پلاس د خپلسریو مخه نیول سوی وه ، د دریمي نړۍ د اولسونو په ګټه وو چي د وګړو ډیري برخي خلګو د دریمي نړۍ په همدغو هیوادونو کي ژوند کاوه .

      په ۱۹۹۲ کال د وارسا د پکت تر دړي وړي کیدو وروسته نړۍ یو قطبي بڼه واخیسته او د امریکا په مشرۍ ناټو والو په خپلسریو لاس پوري او په هر چا یې حق او ناحق داړي لګولې . په تیره بیا هغه وخت چي په روسیه کي د ایلسن پنامه د یوه دایم الخمر ، سُست عنصره ، بی ارادي او فاسد شخص ډیره کمزورې واکمني وه ، د امریکایې لیوه داړي خورا تیزي سوي او پر ټولو نړیوالو اصولو او پرنسیبونو باندي یې ناړی تو کولې او د هر هغه چا د غوږونو و تاوولو ته یې پلمي لټولې چي د نافرمانۍ خیالونه یې په سر کي ساتل . ملګري ملتونه یې هم د خپل لاس اله ګرځولې وه ، د امنیت شورا تش پنامه پاته وه او خپل دروندوالي یې د لاسه ورکړی وو .

      د بنسټپالني د ټکولو په پلمه پر افغانستان باندي حمله او د بمونو باران ، د صدام حسین پلاس کي د ډله ایزي وژني د وسلو د درلودلو په پلمه چي اصلاً یې شتون نه درلود ، پر عراق باندي لښکرکښي ، د قذافي د دیکتاتورۍ د له منځه وړلو په پلمه په لیبیا کي مداخله ، د بشارالاسد د ټکولو په پلمه په سوریه کي بمباري ، په ټول منځني ختیز کي لاسوهني او داسي نوري کړني ، دا ټولي ناخوالي او په نړۍ کي څپڅپاند حالات د وارسا د پکت د له منځه تلو او په یو قطبي نړۍ کي د امریکا په مشرۍ د ناټو والو د خپلسریو له مخي منځته راغلي چي د سلهاوو زرو انسانانو د ژوند او میلیونو کسانو د بیځایه کیدو په بیه تمام سوه چي لا یې هم د اور لمبې د اسمان په لور په جګیدو دي .

     د افغانانو هیواد چي تل سترو امپراتوریو خپلي ککرۍ پکښي خوړلي دي ، اوس داسي ښکاري چي پدغه هیواد کي د امریکا په ماتي سره د ناټو پښې هم په لړزیدو سوې . د ۲۰۱۶ کال د جولای په ۱۵ نیټه په ترکیه کي د کودتاچیانو ځپل او پدي کودتا کي د امریکا د لاس درلودلو ګنګوسې ددغو دوو هیوادونو ترمنځ د بې اعتمادۍ فضا منځته راوسته . د يوې خوا دا چي ترکیه په ناټو پکت کي یوازنی اسلامي هیواد دی او تر امریکا وروسته یې پوځي توان تر ټولو نورو غړو هیوادونو زیات دي ، د نوموړي ناکامي کودتا هڅه به خامخا د ناټو په دننه کي هم حالات خړپړ او د بې باورۍ چاپیریال به پیاوړی کړي . دا ټول بیا هغه څه دي چي د امریکا په مشرۍ د ناټو ریښې لا نوری هم خوسا کوي . د بل پلو  نه د پوتین په مشرۍ د روسیې د بیا را ژوندي کیدو او و اسیا ته د نړي د اقتصادي ثقل د لیږدیدو سره جوخت امریکا نور د نړۍ واکمني د لاسه ورکوي . ددې کار سره سم دا پوښتنه منځته راځي چي دا واکمني به د چا په برخه سي . دا هغه څه دي چي ددغي لیکني د بحث بنسټیز زڼی جوړوی .

د لومړۍ برخي پای . نور بیا

250 total views, 2 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

لیکنه: نورالله غازي هیوادونه د خپلواکۍ په لمانځلو سره خپلو خلکو ته بیا بیا وریادول غواړي چې دا هیواد داسې په…

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

رښتیا هم چې تا سل کاله مخکې په نره توره د افغانستان آزادي له اشغالګرو انګرېزانو څخه بېرته واخیسته او…

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

لیکنه: محمد نور الهام افغانان د ۲۰۱۹ کال د آګسټ په ۱۹مه چې د ۱۳۹۸ ل ل د زمري له ۲۸مې…

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور
  • 1
  • 2