Categories

اعلان

Loading…

مطالعه ولې مهمه ده او څنګه يې دود کړو؟

 ليکوال : محب الله آرمل

زما شخصي تجربه داده چې کتاب لوستل انسان سيد لارې ته وربولي او له کږو لارو يې را ګرځوي، زه د خپل عمر هغه وخت په ياد لرم چې سواد مې زده وو خو مطالعه مې نکوله او هما غه وخت چې له نن سره پرتله کوم په ځان کې زيات توپير وينم دغه توپير چې د د تجربې او مطالې له برکته دی ماته مثبت ښکاري، البته د ځان په اړه پرېکړه سخت ده خو خدای وکړه چې همداسې وي.

زموږ د ټولنې يو ساري ناروغي داده چې کتاب نه لولو او له مطالعې سره مو بايکاټ کړی، د پښتنو لوی مشر خان عبدالغفان خان وايي: (( د پښتنو يوه ستونز داده چې په بې ګټې شيانو پيسې ورکوي خو په کتاب يې نه ورکوي))

اور هغه وخت تېز وي چې لرګي ور اچوو خو که لرګي يا نور سون توکي نه وي اور مړکيږي، په ايرو بدليږي او ايرې باد وړي. د انسان ماغز هم اور ته ورته دی، کله چې مطالعه کوو د مغز فعاليت مو زياتيږي او کله چې له کتاب لرې پاتې کيږي ماغزه سستيږي او ورو ورو په ايرو بدليږي.

بله خبره داده چې هر انسان ته د مور و پلار، ښوونکي او کتاب خبرې بلکل کره او سمې ښکاري، زموږ د نن ناخوالۍ د همدې درېيو سرچينو له کمزورۍ  زيږدلې، مور پلار خو دا غواړي چې اولاد يې په پوهه سمبال وي، خو ناوړه فرهنګ، بېوزلۍ، نا امنۍ … او ځينو نورو ستونزو يې مخه ډپ کړې ده.

ښوونکي په تېره د ښوونځي معلمان مو اکثره د شل دېرش کاله پخواني وخت د سېسټم او فکر کسان دي، يا که ځينې نوي هم ګمارل شوي ماغزه يې خاو دي، ددې پر ځای چې زده کوونکو ته يو څه ور وښيي هسې وخت وسره تېروي او په چل او دوکه روږدي دي، يا له سره د تدريس په اصولو او د اوسني وخت په غوښتنه نه پوهيږي.

د مور او پلار او دغه شان د ښوونکي رول کمرنګه دی، ټولنې ته سالم انسانان نشي وړاندې کولی او دا هغه ريښتيا دي چې هېڅوک سترګې نشې پرې پټولی. چې داسې ده نو د اصلاح وروستۍ درېيمه او تر ګردو اغېزمنه لار مطالعه ده. مطالعه مو ذهن آبادولی شي. خو ستونزه داده چې موږ مطالعه نه کوو او د مطالعې فرهنګ مو بيخي د شرم دی.

څه بايد وشي چې د مطالعې فرهنګ وغوړيږي؟

دا پوښتنه چې مطالعه څنګه دود کېدای شي ډېره زړه ده، خو نوي اړخونه هم لري، موږ اورو چې بايد کتابونه ولولو خو کوم کتابونه؟ څنګه کتابونه او …

۱ ـ تاسې وينې چې د اکثره افغانانو اقتصاد کمزوری دی او وايي چې که سل افغانۍ په کتاب وروکوم ښه داده چې ډوډۍ پې واخلم چې پچيان مې وږي نشي، دا دليل سم دی چې خېټه مړول د ژوند اوله اړتيا ده، خو که هره ورځ درې افغانۍ د کتاب لپاره هم بېلې کړو او د مياشتې په پای کتاب پرې واخلو ډاډه يم چې نه به مو ډوډۍ کمه شوې وي او نه به مو ماغزه له فعاليت لوېدلي وي.

۲ ـ په افغانستان کې اکثره کتابونه له کره کتنو او ارزونو پرته چاپيږي، يو کس راپوته شي خپلې بابولالې راټولې کړي او د کتاب په بڼه يې خپرې کړي. دا داسې کتاب وي چې د زده کړې شئ نه پکې موندل کيږي او چې چاته په لاس ورشي نو له نورې مطالعې يې هم زړه توری کړي. اړينه ده چې د افغانستان علوم اکاډيمي مرکز او د اطلاعاتو او کلتور وزارت د يادې ستونز د حل په موخه جدي او آساسي اقدام وکړي.

۳ ـ د ښوونځي ملعمان او د پوهنتونونو استادان اړ دی چې کتاب لوستنې ته تر بل هرڅه زيات کمپاين وکړي، زموږ يو استاد وو ( نور احمد عايل ) کتاب ته، مطالعې ته او د پوهې لاسته راوړلو ته به داسې انګيزه راکوله چې ته وا چور دی او بايد چې نوي کتابونه ژر واخستل شي او په بيړه ولوستل شي.

نو د ټولو استادانو په ګډون له رسنيو او د فکر له خاوندانو هيله کيږي چې خپل وګړي د کتاب لوستلو ته وهڅوي. کتاب لوستل د ويښې ټولنې نښه.

۴ ـ ځينې کتابونه چې د نړۍ په نورو ژبو چاپيږي موږ ورته لاس رسی نه لرو، يو نيم يې هغه وخت را ژباړل کيږي چې ښه ډېر وخت پرې وتلی وي، ترڅو چې بيا موږ ته په لاس  راځي اکثره موضوعات يې بدل شوي او نوي شوي وي. تاسې ټولو به اورېدلي وي چې ايران د اونۍ په دا خېل خامخا هغه کتاب په فارسي ژباړي چې د نړي په بله ژبه خپور شوی وي. دا چې موږ لار تر اوسه د اطلاتو او کلتور په وزارت کې د ژباړې کوم مرکز يا نلرو او يا که وهم په نشت حساب دی، دا ستونزه نوره هم جدي شوې ده . دغه وزارت بايد پدې برخه کې هم ګړندي، درانه او هر اړخيز ګامونه واخلي.

۵ ـ يو ځای مې لوستي وو چې د اېټاليا هېواد په زندانو نو کې چې کوم بندي څومره زياته مطالعه کوي په هماغه اندازه يې د بند ورځې کميږي خصوصا د هغه کتابونو د مطالعې امتياز ډېر دی چې د دولت لخوا ورته ټاکل شوي وي.

له بده مرغه چې د افغانستان دولت اوس هم بنديانو ته د مريو اوبدلو چلونه او يا دې ته ورته نور وخت وژونکي مصروفيتونه ټاکي، که دولت وغواړي دا کار کولی شي.

۶ ـ  په افغانستان کې ژباړه، ليکوالي او… يو بې مزده کار دی، کتاب چاپلول هم اکثره وخت د اړتيا په موخه نه بلکې د يوه شخص يا ليکوال په ذوق ليکل کيږي او خپريږي.

که دولت يا نورې مرستدويه موسېسې ليکوالو ته يو مناسب مياشتنی معاش ورکړي او د کتاب د چاپ لګښتونه يې هم ومني نو ښکاره ده چې ليکوال به زړه ښه کړي او خپل کار به دوه ځل ورته مهم شي. يو دا چې د خوښې کار به يې وي او بل دا چې همدا کار به مادي ګټه هم ورته ولري، نو د کتاب عام کېدو، ډېرېدو… يو نوی باب به پرانستل شي.

کېدای شي ځينې کسان استدلال وکړي چې کتاب بايد د خپل معنويت، شخصت، پوهې او مينې په آساس وليکل شي، د دوی منطق سم دی خو ماديات د ژوند اړتيا ده اوس اکثره ليکوال خپل زيات وخت د روزۍ په ګټلو او کم وخت په کتاب خپرولو لګوي او په هغه صورت کې به زيات وخت ليکوالۍ ته ورکړای شي.

۷ ـ د کتابتونونو زياتېدل: ـ  شخصي کتابخانې په هغه ولايتونو کې زياتې دي چې خلک يې خامخا کتابونه اخلي او مطالعه کوي يې، او په ځينې نورو ولايتونو کې چې د خلکو اقتصادي او علمي سويه يې ټيټه ده شخصي کتابتونونو ځکه نشته چې ګټه نلري.

که د اطلاعاتو اکلتور وزارت د راتلونکي کال په تخصيصاتو کې هر ولايت ته يوازې دوه دوه لکه افغانۍ د کتابونو د پېرلو او کتابخانو جوړولو لپاه وليږي نو حتمي به دولت او راتلونکی وخت مثبت ګټه ترې واخلي.

ددې تر څنګ هر کورنۍ بايد خامخا په خپل کور کې يو وړه او د خپل وس مطابق کتابخانه ولري چې ماشومان يې دا درک کړي چې کتاب نه يوازې په ښوونځي بلکې په کور کې هم مهم دی.

۸ ـ د ټولنيزو رسنيو اکثر هغه کارونکي چې کولی شي د کتاب په ارزښت خبرې وکړي او مهم کتابونه خلکو ته معرفي کړي بايد د نورو فعاليتونو تر څنګ دغه کار هم په خپلو اږو واخلي او هغه کتابونه چې نوي چاپيږي، مهم دي او لوستل يې د نورو ګټو تر څنګ فکري ترميم ته زيات ګټور ثابتيږي معرفي کړي او ټينګار وکړي چې دا کتابونه بايد ولوستل شي.

۹ ـ د هر چا چې ورور، خور، زوی، لور… له پوهنتون يا کوم بل اکاډيميک مرکز فارغيږي، په لمانځغونډه کې فارغ شوي کس ته که خپل عزيزان د ګلونو پر ځای کتابونه ډالۍ کړي نو د کتاب په اهميت به يو نوی تاکيد وشي، دا خبره چې تکړه انځور ګر حميد الله ارباب کړې وه خوښه مې شوه او د کتاب د ارزښت مهم راز دی او کولی شو په همدې طريقه هم خلک وهڅو چې تر پوهنتون وروسته هم کتاب لوستل اړين دي.

شايد نورې لارې چارې هم وي، خو د نني وخت هر هغه افغان چې د مطالعې لپاره کمپاين کولی شي بايد خپل استعداد ونه سپموي او خلک وهڅوي چې کتابونه ولولي. مطالعه مو افکار روزي، مطالعه مو له نړۍ خبروي، مطالعه مو ماضي ته ورستنوي، د وحشت تابلوګانې درباندې ګوري او د راتلونکي ژوند سمه بڼه او پلان په لاس در کوي، مطالعه مو تخيل روزي، عالي تخيل مو له اکثره ناوړه عمالو را ګرځوي، مطالعه مو ټولنيزه، دينې، کلتوري، سياسي، نړواله، تاريخي … پوهه زياتوي او د اصلاح او پرمختګ کنجانې په ګوتو درکوي چې د دماغ بند کلپونه، پرانيزئ او تياره ماغزه مو روښانه وساتئ. نو مطالعه، مطالعه او مطالعه.

پای

۱۳۹۵-۴-۴

69 total views, 1 views today

1 comment

  1. حکمت الله نظری Reply

    سرمایه ګذاری خارجی یا اسارت دایمی
    زمانیکه طفل بیش نبودم؛ مدام از کمک های خــــارجی و سرمایه گذاری های خارجی در افغانــــــــستان میشنیدم. باخود میگفتم چی زیباست این قانون بشریت و انسان دوستی که با وجود تعصــــبات مذهبی حس بشریت و انسان دوســـــتی یک جامعه کفری را برای معاونت و دستگرفتن جامعه اسلامی دیگری وا میدارد. در حالیکه این چنین نبود ودر حقیقت قصه دیگری داشت.سرمـــــــایه گذاری خارجی بحث ایست که با وجود مخــــــــــــالفتداران بیش از حدش طرفداران نیر با خود دارد. جهت روشن ساختـــــــن موضوع بهتر میدانم تا بر تعریف و شناخت بهتری از سرمایه گذاری خارجی بپردازم.
    سرمایه گذاری خارجی و کمک های خارجی: عبارتنداز کمــــــک های ظاهراً بلاعوض به منظور ظاهراً رشد اقتصادی٬ ثبات ملی٬ امنیت و بیرون رفت از رکود اقتصـــــــــادی تلقی میگردد. که این چنین سرمایه گذاری ها معمولا در کشورهای روبه انکشاف به نظر میرسد. کشورهای غربی دلیل عدم موجودیت سرمایه کافی در کشورهای رو به انکـــشاف را عامل اصلی رکود و ضعف اقتصادی دانسته٬ وراه بیرون رفت از آنرا سرازیر شدن این سرمــایه ها از کشورهای صنعتی و پیشرفته به کشورهای رو به انکشاف میدانند.
    سوال اینجاست که آیا این دلایل میتواند اثبات کننده این امر باشد که سرمایه گذاری خارجی میتواند رفاهیت را دراین کشورها تامین نماید؟
    تصور من اینست که اگر از سرمایه گذاری خارجــــــی به نحو درست و تحت شرایط معین طوریکه منافع ملی را در معرض خـــــــطر قرار ندهد استفاده صورت گیرد؛ بهترین روش برای رشد و انکشاف اقتصادی دانسته میشود. اصــــــــــل مسأله اینجاست که این شرایط در کشورهای رو به انکـــــشاف مهیا نبوده؛ تابتوان سرمایه های خارجی را برای مدت معین و پیشبینی شده در این کشورها به منظور سرمایه ګذاری بیشــتر نګهداری کرد و به تدریج این سرمایه ها را در پروژه های ملی و زیربنـــــــایی چون اعمار بندهای آب٬ استخراج معادن٬ اعمارفابریکه های تولیدی و سکتور زراعت به خرچ داد تا سبب پیشرفت اقتـــــــــصاد ملی ګردد. لذا به باور من کــــــــشورهای رو به انکشاف بستر مناسب برای سرمایه گذاری های خارجی نمیباشد. وازسوی دیگر کشورهای سرمایه گذار از مکلفیت های اجتماعی اش کاملآ نا آگاه است؛ که به منــــــــظور جلب اعتماد خود همه قوانین بشری٬ اجتماعی٬ و عاطفی را نادیده گرفته . صرف بر این آگاه است که سرمـــــــایه گذاری کند و مفاد را به خارج از این کشورها انتقال دهد؛ این عمل را در علم اقــــــــــتصاد به نام سرمایه گذاری غارتگر یاد می نماید. سرمایه گذاری خارجی در کـــشورهای رو به انکشاف حیثیت حیوان وحشی درنده را داشته و چون قاتل حرفه ایی به قوانین این کشورها اصـلاً توجه ندارد؛ و در بسیاری موارد با نفوذ که بر مقامات دولتی این کشورها دارد قوانین را به نفع خود تغیر میدهد؛ وجـالبتر از اینکه تمامی کمک ها را وابسته به تغیر قوانین به نفع سرمـــــــــایه گذاری خارجی میسازد.
    ورود سرمایه خارجی و عمـــــــلکردهای بی رحمانه آن در کشورهای رو به انکشاف چون افغانستان سبب شده است تا به کار افتادن این سرمایه ها تعداد زیادی از ســـــــرمایه گذاری داخلی به شکست مواجه گردد وبر خلاف هدف ادعا شده که سرمایه گذاری خارجی میتواند استخدام را افزایش دهد؛ بی کاری را دامن زده و تعداد زیادی از کارگران و انجـــنیران به صفوف بیکاران بپیوندد. سرمایه گذاری خارجی با استفاده از اصــل رقابت دست به رقابت قاتلانه زده و سرمایه گذاری داخلی را با داشتن امتیاز کیفــــیت بالا به زانو در می آورد؛ و اقتصاد این کشورها را از اقتصادی تولیـــــــــــــــدی بر یک اقتصاد مصرفی تبدیل مینماید.
    کشورهای پیشرفته به منظور جلب منفعت شخصی خود دیریست که افغانسـتان را نیز مورد شکار خود قرار داده و از آن به اشکال مختلف بهره میبرند. در نتیـــجه سیاست بی بند وبار سرمایه گذاری خارجی که افغانــــستان فعلاً نیز دامنگیر آن است هر سال به مقدار واردات افغانستان افزایش به عمل آمده؛ و متناسب به آن کاهش تولید در افغانســــتان صورت گرفته است؛ و اقتصاد این کشور را از یک اقتصاد تولیدی بر یک اقتصاد مصــــرفی بالایی تبدیل نموده است؛ تا سرحدیکه امروز اقتصاد این کشور کاملاً وابسته به تولید خارجی است. مثال بهتر آنرا میتوان بندر تورخم دانست که چند قبل نیز پاکستان جهت تطبیق پلان های جدیـدش افغانستان را با بستن بنـــــدر تورخم جهت تجارت کالا و مواد ارتزاقی تحت فشار قرار داد. پاکستان با درک این که اقتصاد افغانستان یک اقتــصاد کاملا بسته٬ متکی به سرمایه ګذاری خارجی و واردات مخصوصاً ازپاکستان میباشد مدام جهت تطبــیق پلان های خود این روش را در مقابل افغانستان به کار میبرد. و این یک تحفه بد از ســــیاست اقتصاد بازار٬ سیاست تبدیل نمودن اقتصاد ملی بر اقتصاد خصوصی و سیاست بی بندوبار سرمایه گذاری خارجی در افغانستان است. بسیاری از دوســــــــــــتان شاید به این گمان باشد که سرمایه خارجی در موسسات تولیدی خصوصی استفاده شده و سبب ارتقا تولیدات داخلی میگردد ولی حقیقت این چنین نیست؛ موسسات تولیدی وابسته به سرمایه گذاری خارجی بعداز بین رفتن تولیــــــدات داخلی تولیدات خود را تحت نام تولیدات داخلی مورد حـــــمایه قرار میدهد که در حقیقت این موسسات تولیدی همان موسسات تولیدی بزرگی کشورهای صنعتی سرمایه گذار اند. سرمایه ګذار خارجی که از امکانات خوب و ارزان این کشورها چون کار ارزان و مواد خــــــام به مقایسه کشورهای پیشرفته مفت و رایگان و بازار خوب بهره میبرند. سالانه با اســـــتفاده از امتیازات که از نگاه قانون برای خود در این کشورها میسازند پول های هنګفت را به ګونه اسعار و ارز ازاین کـــــــشورها خارج میسازند و بنیه پس انداز را در کشورهای خود شان تقویه میکند.
    میتوانم ادعا کنم که در صورت موجود بودن دولت قوی که بتواند از منافع ملی کشور دفاع نماید و اصل حمایت از تولیدات داخلی را قربان منافع موسسات خـــارجی ننمایند؛ سرمایه گذاری خارجی بهترین روش برای رشد اقتصادی دانسته میشود.
    اما با استفاده از تیوری ماکــــــــیاول که در کتاب شهزاده (پرنس) خود ارایه کرده است؛ و رسیدن به هدف با هر وسیله ممـــــــکن را مشروع دانسته؛ میتوان ګفت که سرمایه خارجی برای سیاحت در این کشورها نیامده بلکه دنبال مــفاد متوقعه خود اند. لذا سرمایه گذاری بی بند وبار خارجی را میتوان عامل بی ثباتی کشورهای روبه انکشاف دانست.
    در اخیر به امید یک افغانــــــستان سبز٬خود کفا٬ آباد٬دارای اقتصاد ملی و متکی به تولیدات داخلی هستم.
    نویسنده : حکمت الله نظری

    منابع:
    چرا بازار آزاد نه ( پوهندوی سید مسعود)
    فرهنګ اقتصاد بازار ( داکتر ویم کوستر)

Leave a Reply to حکمت الله نظری Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *