Categories

اعلان

Loading…

د برېښنا ملي پروژه، کور که فاجعې ته رسول؟ / ډاکټر نبي مصداق

د ظاهر شاه په وخت کې د برېښنا د سترو او وړو بندونو شمېر ۴۶ ته رسېده؛ خو دا بندونه ټول د تېرو څلوېښتو کلونو په جنګونو او نا ارامیو کې تخریب شول او ځینې سامان الات یې د اوسپنې په بیه و پلورل شول. نو د افغانستان ټول وګړي تپې تیارې ته کېښناستل؛ خو د طالبانو په له منځه وړلو سره د امریکایي ډالرو په زور له تاجکستان، اوزبکستان او ایران نه د یوې محدودې اندازې د برېښنا د اخیستلو قراردادونه وشول. دا اندازه د افغانستان د سروبي، درونټې، نغلو او څو نورو کوچنیو برېښناکوټونو په شمول یوازې ۳۱۴ میګا واټو ته رسېږي.

څو میاشتې مخکې چې د ترکمستان ولسمشر افغانستان ته راغی، له ولسمشر اشرف غني سره یې په اقتصادي او امنیتي تړون کې ژمنه وکړه چې افغانستان ته به ۵۰۰ میګا واټه برېښنا صادره کړي.

که څه هم د کرزي په ۱۳ کلنه دوره کې، د ټولو امکاناتو برسېره د برېښنا په برخه کې هم پام ونه شو او زموږ د دریابونو اوبه په مفت ډول ګاونډیو هېوادونو ته لا تر اوسه روانې دي؛ خو ډاکټر اشرف غني د خپلو اقتصادي پلانونو تر څنګ د ۲۱ اوبو بندونو جوړول اعلان کړل چې له ډېرو به یې برېښنا تولید شي او په ځینو به کرنیزه ځمکه خړوبه شي.

بر سېره د ترکمنستان د توټاپ د برېښنا پر پروژې یوه بله د برېښنا پروژه هم افغانستان او جنوبي اسیا ته ځي چې د کازا ۱۰۰۰ په نوم یادېږي. خو له بده مرغه برخلاف د ترکمنستان د برېښنا پر پروژې، د کازا ۱۰۰۰ نه په کال کې یوازې ۵ میاشتې استفاده کېدلای شي. دا دواړه پروژې مرکزي اسیا، د افغانستان له لوري پاکستان او هند سره نښلوي چې د ګازو د ټاپي د پروژې تر څنګ به د تروزیم او د هغو تشویقول د پاکستان په ګټه نه وي؛ نو ځکه حکومت یې، ډېر لېوال دی چې پاکستان هم افغانستان ته، د انرژۍ له مخې محتاج وي، ځکه چې دا لینونه ټول له افغانستانه تېرې. بر سېره پر دې یوازې د دې برېښنایي مزو له تېرېدو نه به افغانستان ته په کال کې ۴۵ میلیونه ډالره عاید را روان دي.

د ټوټاپ برېښنا چې څلوروېشت ساعته به دوام لري، په افغانستان کې هغه په سلګونه فابریکې چې په ډېرو ښارونو کې د برېښنا د نشتوالي له امله پرچاو دي، بیا په فعالیت راشي او دا پروژبه افغان حکومت ته وخت ورکړي؛ څو له داخلي منابعو نه لکه چې وړاندوېنه یې وشوه او په خپلو دریابونو، لکه کونړ، هلمند، هریرود، مرغاب او امو باندې د برېښنا کوټونو په جوړولو سره او هم د باد او لمر نه په استفادې به په کافي اندازه د برېښنا انرژي ترلاسه شي.

اوس چې د ترکمنستان او د مرکزي اسیا د نورو هېوادونو برېښنا د تاجکستان له لارې، افغانستان ته را داخلېږي، تر ټولو لنډه لار یې د بلخ، بغلان، سروبي، پروان او کابل پر ولایتونو ده. ځکه چې دا لار نظر د بامیان لارې ته ۱۲۰ کیلو متره لنډه ده، چې د بامیان د لارې په نسبت به حکومت ته د ۱۱۰ میلیونو ډالرو په اندازه په ارزانه تمامه شي.

د دې لپاره چې د ټوټاپ پروژې برېښنا پروان، کابل، بامیان، لویه پکیتا، میدان وردګ، زابل او کندهار ته ورسېږي، د سالنګ له لارې یې پر لېږد پرې کړه شوې ده.

افغانستان ته د برېښنا د رسولو قرارداد له یوې جرمني کمپنۍ سره چې فېشنر نومېږي، شوی دی هغه وخت چې د بامیانو لاره خوښه شوې وه، یو مهم دلیل یې دا و چې د حاجي ګګ د اوسپنې کان ته د برېښنا ورکول په نظر کې وو؛ خو کله چې هندي کمپنۍ له خپلې ژمنې نه په شا شوه، د اسیا پرمختیايي بانک چې جاپان او امریکا هم د دې پروژې لګښت په غاړه اخیستی وو، د لوژستیکي دلایلو پر اساس، د سالنګ لارې ته ترجح ور کړه. او هم دا په داسې حال کې وه چې د ترکمنستان برېښنا به راساً د افغانستان د شمال لویدیځ له لارې راتله؛ خو اوس چې د ازبکستان او تاجکستان موجوده لینونه په نظر کې ونیول شول او هم د برېښنا مزي مزار او د بلخ ولایت نورو برخو ته غځېدلی دی؛ نو په هماغه لاره د نورو پایو کېښنول به لا ارزان تمام شي. خو زموږ د هزاره ګانو ورونو درې مشران چې د جنګونو د وخت شپې، ورځې یې په یاد دي، غواړي چې دا برېښنا که څه هم قیمته تمامېږي، باید د بامیان له لارې تېر شي.

ولسمشر غني ورته ډاډ ورکړی چې د غوربند له لارې به، ۲۲۰ کلیو واټه برېښنا بامیانو ته ورسوي؛ برسېره پر دې بامیان په خپله هم د لمر د انرژۍ یو سولر پارک د جوړېدو او هم د اوبو له یو بند نه د برېښنا تولید د دوی په ماسټر پلان کې شامل دي.

نو اوس پوښتنه دا ده چې ولې د هغوی دا درې مشران اسرار کوي چې باید دا پروژه د بامیان له لوري عملي شي؟ ایا دوی په دې فکر کې دي چې که جنګونه شروع شول، په نور افغانستان به برېښنا قطع کړي او که کوم بل هدف چې دوی نه دی ښودلی، په نظر کې لري؟

برېښنا، کاز، د سرکونو جوړول، اور ګاډو پټلۍ کېښودل، دا د مرکزي حکومت د اقتصادي سیاست یوه برخه ده او باید په دې کې، څو تنه د خپل قدرت په زیاتېدو سره د خلکو نه په لاریونونو او توندو لیکنو کې استفاده ونه کړي.

د افغانستان ابادېدل، د ټولو په ګټه ده او د هېواد هېڅ برخې ته، د بلې برخې په نسبت باید امتیاز او فوقیت ور نه کړل شي.
که په دې برېښنا باندې ستونزې زیاتې شي، بیا نو ایران، چې په کمین کې ناست دی، په اسانۍ سره کولای شي چې د مرکزي اسیا برېښنا، پاکستان او هند ته نقل کړي او مسوولیت به یې هم پر هغو خلکو وي چې داسې ملي پروژ فاجعې سره مخامخ کوي.
—————

د ډاکتر مصداق نورې لیکنې

41 total views, 2 views today

1 comment

  1. حکمت الله نظری Reply

    تجارت الکترونیک
    درجهان امروزی تکنالو‍‍ژی ارتباطی یکی از مهمترین و با ارزشترین سهولت های تکنالوژی معلوماتی است. تکنالوژی انسان های عصر امروزی را قادر ساخته تا بدون ضیاع وقت و طی نمودن فواصل دور با هم در ارتباط باشند. مبالغه نخواهند بود اگر بگویم تکنالوژی جهان با این بزرگی را تبدیل به یک قریه کوچک کرده است. در نتیجه پیشرفت روز افزون تکنالوژی تجارت نیز شکل جدید و پیشرفته را به خود اختیار کرده است. سرمایه گذاران وشرکت های تجارتی با استفاده از تجارت الکترونیک و تکنالوژی ارتباطی رشد چشمگیری را در در سرمایه و تجارت خود ملاحظه نموده اند.بناً جهت رشد فعالیتهای تجاری و اقتصادی بهتر است تجارت الکترونیک را بهتر شناخته و از مزایای موجود در آن بهره کافی ببریم.
    – تجارت الکترونیک عبارت است از تعامل سیستم های ارتباطی که بواسطه آن امکان مبادله اطلاعات تجاری در رابطه به فروش محصولات و خدمات میسر میشود.
    – ارتباط بین تجارت وتکنالوژی دیر زمانی است که وجود داشته و ادامه دارد. در واقع یک پیشرفت تکنیکی باعث رونق تجارت شد و آن هم ساخت کشتی بود در حدود (۲۰۰۰) سال قبل از میلاد ( فینیقیان‌ ) تکنیک ساخت کشتی را بکار بردند˓ تا از دریا بگذرند و به سرزمین های دور دست یابند. با این پیشرفت برای اولین بار مرزهای جغرافیای برای تجارت بازشد و تجارت با سرزمین های دیگری آغاز گردید. تجارت الکترونیک در ابتدای پیدایش خود چیزی بیش از یک اطلاع رسانی ساده تجاری نبود˓ وهرکس میتوانست محصولات خود را با استفاده از صفحات ویب روی انترنت تبلیغ نماید. معلومات گرفته شده از (۵۰۰) شرکت نشان میدهد که حدود ۳۴ درصد آنها در سال (۱۹۹۵) و حدود ۸۰ درصد آنها در سال (۱۹۹۶) از این روش استفاده کرده اند. و جالب اینکه تا پایان سال (۲۰۰۰) حدود(۲۲۰) بیلیون دالر معاملات مالی توسط صدها سایت تجاری بر روی انترنت صورت گرفته است.
    مهمترین هدف در تجارت چی روش الکترونیک باشد و چی هم سنتی˓ همانا دسترسی به پول و منفعت بیشتر است. طبیعتا در این میان نقش بانکها و موسسات اقتصادی در نقل و انتقال پول بسیار حیاتی است. هنگامی که در سال (۱۹۹۴) انترنت قابلیت های تجاری خود را به نمایش گذاشت موسسات تجاری و بانکها در کشورهای پیشرفته اولین نهاد های بودند که تلاش جدی خود را برای استفاده بیشتر این روند به کار انداختند.
    محصول تلاش آن ها همان بانکداری الکترونیکی امروزی است. سپس به سرعت معلوم شد که انترنت یا همان تکنالوژی ارتباطی بستر بسیار مناسب برای تجارت و فعالیت های بانکداری و اقتصادی است.
    در تجارت الکترونیک و یاهم استفاده تکنالوٰژی در تجارت مزایای نهفته است که ذیلآ به شرح آن میپردازیم:
    با استفاده از تکنالوژی ( انترنت ) سرمایه گذاران و شرکت های تجارتی میتواند ارتباط بسیار خوب و موثر را با مشتریان خود برقرار سازد˓ و استفاده کننده گان محصولات تولیدی خود را باخود در ارتباط داشته باشند. یکی از بزرگترین مزایای استفاده تکنالوژی در تجارت همانا بازاریابی از طریق انترنت است. در این اواخر شرکت های نسبتاً پیشرفته دارای وب سایت یا صفحه انترنتی میباشند که با استفاده از آن تمامی معلومات در مورد کمپنی خود˓ اهداف وپلان های آینده آن و محصولات تولیدی موجود در کمپنی را به دسترس مشتریان خود قرار میدهند. تکنالوژی در فعالیتهای تجاری سرعت بخشیده و باعث جلوگیری از ضیاع وقت میگردد. تکنالوژی باعث بلند بردن کیفیت محصولات تولیدی ما گردیده و تولید با هزینه کم و ارزش بیشتر را برای ما ارایه میکند.مطالعات نشان داده کمپنی ها و شرکت های تجارتی که از نعمت تکنالوژی برخوردار اند نسبت به شرکت های که از تکنالوژی محروم اند منفعت بیشتری را بدست میاورند.
    متاسفانه در کشور عزیز ما افغانستان اقلیت از فعالیت ها و معاملات تجارتی با استفاده از تکنالوژی انجام میشود. در حالیکه اکثریت و یا هم تمامی فعالیت ها و معاملات تجاری با استفاده از روش سنتی تجارت انجام میشود. که این امر خود باعث عدم انکشاف اقتصاد و تجارت در افغانستان گردیده است. فلهذا دولت مجبور است تا برای رشد هرچه بیشتر فعالیت های تجاری سکتور خصوصی راتشویق به انجام تجارت الکترونیک ساخته تا از مفاد بیشتر آن به نفع کشور عزیز مان استفاده صورت گیرد.
    در اخیر آرزومند یک افغانستان داری اقتصادی ملی و متقی به تولیدات داخلی هستم.
    با احترام
    حکمت الله (نظری)
    محصل پوهنتون بین المللی اسلامی اسلام آباد
    منابع و ماخذ: وب سایت ویکپیدیا
    Role of IT in business book
    Business IT book
    Economics Revolution website

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *