Categories

اعلان

Loading…

پر اخلاقي تربیه د ښکلیو هنرونو اغېز! / مجید قرار

انسان په نصیحت نه جوړېږي. د انسان جوړول یوه اوږده رواني پروسه ده. په دې پروسه کې تر ټولو مهم اړخ د انسان د ذوق جوړول دي. انسان اکثره ښه او بد کارونه په ذوق انتخابوي، نه په منطق او عقل. کله چې د انسان ذوق او سلیقه یو څه وغواړي، زړه یې غواړي، او چې زړه یې وغواړي، بیا عقل او منطق په سخته را ایسارېدای شي.

کله چې د انسان د ذوق جمالیاتي اړخ جوړ شو، بیا انسان ښه او بد، ثواب او ګناه د حسن او قبح پېژندنې په حس پېژني. په اسلام کې نېک کار ته حسنة، نېکي کولو ته احسان، نېک کار بنده ته محسن، ښېګڼو ته محاسن ویل شوي، چې د دې ټولو مونډ یا صیغه حسن ده، چې ښایست ته وایي.
په پښتو کې هم ښایست (ښه اېسېدا)، ښه، ښېګڼه، ښادي، ټول د “ښه” مونډ لري. هرڅه چې ښه وي، هغه ښایسته وي. هر څه چې ښایسته وي، هغه اکثره وخت ښه وي. په فارسي کې هم شایشته عمل ښه عمل ته وایي. دلته هم حسن د نېکۍ د پېژندې معیار دی.

د متصوفینو او علماوو تفاوت له پخوا څخه همدا و. علم عقل او پوهه لوړوله، خو تصوف بیا یوه روزنیزه پروسه وه. یعنې د انسان د تعلیم اړخ علماوو او د تربیې اړخ یې متصوفه وو تر کار لاندې نیود، او په ګډه یې د تعلیم او تربیې پروسه پر مخ بیوله. د تصوف اکثره طریقې د عشق په نمانځنو او پاللو ولاړې وې. د عشق اړیکه له حسن سره وه او د حسن اړیکه له ښېګڼې او حسناتو سره وه.

ځینې فلسفیان په دې موضوع کې دومره وړاندې تللي دي چې د نړۍ ټول ښایست یو وجود، او د خدای پاک د وجود برخه ګڼي چې دې فلسفې ته وحدت الوجود وایي. د دې فلسفې د صاحبانو په نزد، په هر ښایسته شي زړه بایلل پر خدای پاک زړه بایلل وي.

کله چې پر اسلامي نړۍ د سلفیت توره سیلۍ راغله، یو تاوان یې د مسلمان انسان د اخلاقي تربیې د دې سایکالوژيکې پروسې، چې تصوف ګڼل کېده، ویجاړول و.

سلفیت تصوف بدعت وباله، ځکه چې د دوی په قول په شریعت کې یې اصل نه درلود، حال دا چې په شریعت کې هر هغه کار چې د انسان د روح یا جسد د تقویې لپاره وي، د استعداد برخه ګڼل کېږي. لکه څنګه چې ورزش بدن غښتلی کوي، صوفیانه تمرینان د انسان معنویات غښتلي کوي. د مثال په توګه، متصوفه وو به د بېلابېلو ګناهونو د له منځه وړلو لپاره پر مریدانو عجیبه طریقې تمرینولې. فرضا، کبرجن انسان ته به یې ویل چې ته به څه وخت د ملنګانو او فقیرانو جامې اغوندې او په بازار کې به د یوه ملنګ یا فقیر په بڼه ګرزې او خپل نفس مات کړي. دا کومه شرعي یا دیني طریقه نه وه، خو په دې کې شک نشته چې یوه ډېره اغېزمنه سایکالوژیکه طریقه وه او ریښتینی اغېز یې درلود. زموږ د هغې زمانې متصوفه په اصل کې روحي طبیبان او غښتلي ارواپوهان و. تصوف په خپل ذات کې اخلاقي ارواپوهنه وه. دا چې د بدعت په نامه په یوه علم او یوه تخصصي مسلک باندې د سلفیانو لخوا کرښه را ښکل شوه، یوه انساني فاجعه یې رامنځته او زموږ د تربیې پروسه یې ګډوډه کړه.

لنډه دا چې تصوف د تربیې یوه ډېره غښتلې پروسه وه چې د انسان د اخلاقو د قوي کولو لپاره به یې په انسان کې د جمالیاتي حس پر غښتلي کولو کار کاوو، او د جمالیاتي یا ښکلا خوښوونکي حس د تقویې لپاره به یې ځوانان او انسانان د عشق تمرین ته هڅول.

ما ته یو وخت یوه سپین ږیري کټوازي نصیحت کاوو، وېلې بچیه، خدای دې مه مجبوروه، تر خپله وسه سوال مه کوه، خو که دې بیا کله لاس اوږدېده، مجبور شوې، بیا کوشش کوه له ښایسته سړي یو څه وغواړې. د اکثرو ښایسته وو، زړونه هم ښایسته وي. دا د هغه سپین ږیري خپله تجربه وه، او دا تر یو ځایه ریښتیا هم ده چې اکثره ښه څېره لرونکي خلک شرمناک او نرم مزاجه وي.

دا خبره به یې یا سمه وي، یا به نه وي، خو په دې کې هیڅ شک نشته چې ښایست او ښېګڼه ډېره ژوره او نیږدې رابطه لري. کائنات چې له کله خدای پاک پیدا کړي، دوه حالته لري. یو یې د فساد حالت دی، یو یې د صلاح حالت دی. د فساد حالت هغه وخت رامنځته کېږي چې د شر او خرابي عنصر د خیر یا ګټې پر عنصر غالب شي او اعتدال له مینځه لاړ شي. له همدې امله ځینو قوامیسو فساد د اعتدال په ګډوډۍ تعریف کړی دی.
کله چې د انسان په مزاج کې د اعتدال ماده کمزورې شي، مزاج یې فاسدېږي. د مزاج د اعتدال لپاره بهترینه لاره د طبیعت لمنې ته پنا وړل دي، ځکه چې د خدای پاک د لاس جوړ کړی طبیعت د اعتدال تر ټولو ستر استاد دی. طبیعت د اعتدال تر ټولو ستر استاد دی. له همدې امله ځینې هنر پوهان هنر د طبیعت په تقلید تعریفوي او په دې نظر دي چې هنر د طبیعت تقلید ته وایي.

هنر مختلفي ژانرونه لري خو جوهر یې یو دی. په شعر، سندره، ترانه، د دیني متنونو په ترنم، نقاشۍ، حکاکۍ، مجسمه سازۍ، ادبي لیکنو، رقص او ټولو نورو هنرونو کې مشترک قدر او ارزښت ښکلا ده.

هنر او ښکلا تقریبا مترادف دي او طبیعت د ښکلا سرچینه ده. هنر خپله ښکلا د طبیعت له اعتدال څخه را جلبوي او بیرته همدا ښکلا، او همدغه اعتدال د انسان مزاج ته انتقالوي. انسان چې له هنر څخه خوند اخلي، په حقیقت کې هنر د ده مزاج ته د طبیعت ښکلا ور لېږدوي. همدا علت دی چې فلاسفه هنر د انسان د مزاج د اعتدال ته را وستلو وسیله ګڼي. کله چې د انسان مزاج معتدل وي، نو ښکلی وي، او فاسد نه وي. د همدې منطق پر اساس ویلای شو چې ښکلا د اعتدال معادل ارزښت دی، او اعتدال د فساد د نفیې حالت ته وایي.

هنر د انسان په مزاج کې جمالیاتي حس غښتلی کوي. په بل اعتبار، د انسان د ښکلا د تذوق او خوند اخیستلو حاسه قوي چې دې حاسې ته ذوق وایي.

په کومه ټولنه کې چې د نوي نسل په روزلو کې د جمالیاتي اړخ غښتلي کولو ته توجه کېږي، په هغو ټولنو کې جرایم کمېږي. اکثره جرایم پېشه، افراطي، سخت زړي او وحشي خلک هنرونه نه خوښوي او د ښکلا خوښونې ذوق یې کمزوری وي. دا جرمي سایکالوژۍ ثابته کړې ده.

تاسې به لیدلي وي، د هنر د اورېدلو، یا اجرا، یا خوند اخیستلو په وخت کې انسان ته ځان ډېر سپېڅلی او ښه ښکارېږي. دغه د هنر اصلي رسالت دی چې مزاج اعتدال ته راولي. هنرونه په ټولنه کې ذوق او د حسن، او حسنې یا ښېګڼې پېژندنې روحیه غښتلې کوي.

که غواړئ ښه انسانان پیدا کړئ، داسې انسانان زیات کړئ چې ښایسته او بدرنګه سره بېلولای شي. بدذوقه انسانان اسانه د ګناه ښکار کېږي.

یادښت: هنرونه ټول ښکلي دي، ښکلي هنرونه عبارت زما په شخصي اند ډېر دقیق نه دی، خو ما د مقالې په عنوان کې د دې لپاره یاد کړی چې په افغانستان کې یوه رایجه او خاصه کارېدونکې اصطلاح ده او ما غوښتل چې دقیقا هماغه معنا تداعي کړم.

540 total views, 1 views today

5 comments

  1. غبدالله Reply

    Thank you very much my brother (Mr. QARAR)

    Very nice & interesting message

  2. عبدلخالق Reply

    فکر نه کوم چې ښایسته سړی دی نرم مزاجه وی. دا هم د هغو پر وړاندی چې په قواره کې دونه ښایسته نه ګڼل کیږی یو ډول تبعیض دی. ډاکټر عبدالله خو تر اشرف غنی ښکلی دی که نه.

  3. Hazbullah Reply

    عبدالخالیقه! افسوس کوم چه دا لیکل څنګه زده کړی دی . قرار صاحب څه ووایی او ته څه ووایی عجیبه مثالونه ورکوی. ها ها ها

  4. Omar Zmarak Reply

    په قلم دی برکت سه. واقعآ پرځای لیکنه
    لیکنی دی ډیری ښی راباندی لګیږی یو واری می در سره لیدلی هم دي. شخصیت دی هم تاثیر راباندی کړی دۍ. فیسبوک کی دی هم فالو کوم. ډیر خطر ناکه ځای کی اوسیږم شاید لایک درنه کړای سم. ځینی وخت ځینی مو ضوعات غواړم درسره شریک کړم خو بیا هم. دبیا لیدلو په هیله

  5. Khaliq aziz Reply

    قدرمن قرار صاحب پر ګوتو اوفکر دى برکتونه سه ډير ښايسته او دغټ درس څخه ډکه ليکنه ده
    په بيا بيا ويلو ارزى سړى يي بايد څو څو ځله ووايي چه واقعأ دطبعت قانون او ښکلا پکښي وپيژنى او بيا يي که امکان ولرى په ځان کى عملى کړى

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور
  • 1
  • 2