Categories

اعلان

Loading…

له امله / اجمل ښکلى

(له امله) د علت لپاره کارېږي؛ خو د افغانستان په رسنيو کې دال، ظرف او سبب ته هم کارېږي او خبريالان يې توپير ته فکر نه کوي:

په کونړ کې د غر د ښويېدو له امله درې کسه مړه دي.

د هرات په شينډنډ کې د دوو موټرو د ټکر له امله دوه کسه مړه او درې ژوبل دي.

په باميان کې د چاودنې له امله شل کسه مړه او دوه دېرش ژوبل دي.

په بدخشان کې د زلزلې له امله پنځه کوره ښويېدلي.

دا خو علت نه دى، ظرف دى.

علت چې په جمله کې د مفهوم له مخې دويم مهم جز وي، په پښتو کې يې د (له…ه/نه/څخه) په سربل او اوستربل ښيي، لکه:

تره مې له نري رنځه ومړ.

زوى مې له نېستۍ نه پوهنتون ونه ويلى شو.

په دې بېلګو کې (نرى رنځ) او (نېستي) علتونه دي، ځکه چې د له…ه/نه/څخه) نه معلومېږي.

خو چې پر علت ټينګار وي، بيا ورته سربلي ترکيب(له لاسه) کارېږي:

ستا له لاسه رانه موټر لاړ.

د ټوخي له لاسه مې خوب نشته.

د ( له لاسه) او (له…ه/نه/څخه) دا توپير هم دى چې که علت انسان وي، (له لاسه) ورته راځي او که بل شى وي يا ساکښ نه وي، (له…ه/نه/څخه).

خو (له لاسه) مړو علتونو ته هم ښه دى، ځکه چې علت ورسره محسوساتو ته راځي، لوستونکي يې په اسانه درک کوي او د علت ارزښت هم ورسره زياتېږي.

دا نه وايم، چې په پښتو کې د (له امله) ځاى نشته. ژبه چې د علم ډګر ته راځي، اړتياوې يې زياتېږي او پراخېږي، خو دا ده چې ځاى يې وپېژنو، د علت، ظرف او دال توپير وکړو او د (له…ه/نه/څخه) پرځاى يې ونه ليکو، چې ژبه مصنوعي کوي.

(له امله) چې بېځايه راشي، د لوستونکي پام د جملي له موخنو اجزاوو اړوي. پاسنۍ جملې، بيا ليکو:

د هرات په شينډنډ کې د دوو بسونو د ټکر له امله دوه کسه مړه او درې ژوبل دي.

په باميان کې د چاودنې له امله شل کسه مړه او دوه دېرش ژوبل دي.

په بدخشان کې د زلزلې له امله پنځه کوره ښويېدلي.

په دې جملو کې دا معلومېږي، چې څه شوي دي، خو د ژوبلو او مړو- چې تر پېښې(ټکر، چاودنې، زلزلې) او (له امله) وروسته راغلي او د خبر دويم مهم جز دى- احوال ګونګ دى. د خبر د تعريف او د ژورناليزم د موخې(تبليغ) پر بنسټ دا جمله نيمګړې ده، ځکه چې د اورېدونکي/لوستونکي ذهن د جملې دويم جز سم نه دى اخيستى.

د دې ستونزې د حل دوه لارې دي:

  1. يو دا چې دواړه خپلواکې جملې شي، چې ارزښت يې برابر شي، خو په دويمه جمله کې ظرفي ضمير(پکې) راځي، ځکه چې پښتانه په داسې مواردو کې علت نه، ظرف کاروي داسې:

د هرات په شينډنډ کې دوو بسونو ټکر کړى، دوه کسه پکې مړه او درې ژوبل دي.

په باميان کې چاودنه شوې، شل پکې مړه او دوه دېرش پکې ژوبل دي.

ځينې خبريالان په داسې ځاى کې (په ترڅ کې) وايي، چې سم نه دى، ځکه چې دا د پېښې فرعه نه اصل دى. (په ترڅ کې) هله ښه دى، چې د اصلي کار په خوا کې کوم ضمني کار ترسره شوى وي:

ولسي جرګې د لوړو زده کړو د قانون په ترڅ کې د لوړو زده کړو د وزارت پر بوديجه خبرې وکړې.

افغانستان او ترکيې د امنيتي مسايلو په ترڅ کې د اقتصادي اړيکو پر ټينګښت ټينګار وکړ.

په لومړۍ بېلګه کې اصل پېښه پر قانون بحث دى، خو په ضمن کې يې د لوړو زده کړو د وزارت پر بوديجه هم خبرې کړې دي. په دويمه بېلګه کې د افغانستان او ترکيې ترمنځ غونډه اصلا پر امنيتي مسايلو بحث و، خو ضمنا د اقتصادي اړيکو پر ټينګښت هم غږېدلي دي.

  1. دويم دا چې په يوه جمله کې راټول شي او په(له…ه/نه/څخه) يا (په…کې) وښوول شي، ځکه چې پېښه په پښتو کې علت نه، ظرف دى:

د هرات په شينډنډ کې د دوو بسونو په ټکر کې دوه کسه مړه او درې ژوبل شول.

په باميان کې په چاودنه کې شل کسه مړه او دوه دېرش ژوبل شول.

په غزني کې له وچکالۍ نه فصلونه سوي.

په کابل کې له [1]يخنۍ نه پنځه ماشومان او درې مېرمنې مړې دي.

خو د (په بدخشان کې د زلزلې له امله پنځه کوره ښويېدلي) چاره بيا داسې نه کېږي، ځکه چې زلزله د هغه دوو نورو بېلګو غوندې علت يا ظرف نه، پخپله فاعل دى، نو که دوه جملې شي، په دواړو جملو کې فاعل کېږي:

په بدخشان کې زلزله شوې، پنځه کوره يې ښويولي.

او که ساده جمله شي، هم فاعل وي:

په بدخشان کې زلزلې پنځه کوره ښويولي.

په لومړۍ بېلګه کې(په بدخشان کې زلزله شوې، پنځه کوره يې ښويولي) د زلزلې کېدل او خرابۍ دواړه يوشان ارزښت لري، خو په ورپسې بېلګه کې يې خرابۍ بيا مهمې دي.

[1] – ځينې رسنۍ (سخته يخني) ليکي، خو دلته له (يخنۍ) سره د (سختې) د صفت کارونه هيڅ ضرور نه ده، ځکه چې که سخته نه واى، پنځه ماشومان او درې مېرمنې يې نه وژلې.

——————————

د لیکوال نورې لیکنې

297 total views, 2 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور
  • 1
  • 2