Categories

اعلان

Loading…

حمزه اومشاهده/ لیکوال:یونس تنویر

د هرې ټولنې پیاوړتیا ، په داسې کسانو شوې وي چې د افرادو، د سالم فکر روزونکي وي اوددغو افرادو، فکرونه یې په هنري جامه سمبال کړي وي. دا خبره مې په دې قصد وکړه: چې هنرمخاطب ته له بل هرچا، زر د عاطفې او احساس دروازه خلاصوي. د دې کسب ماهران دانسانیت ښه تداعي کولای شي (اسلام هم د انسانیت د بشپړتیا لپاره راغلی دی) (حدیث شریف)

کله چې الله تعالی دځمکې پر مخ انسان پیداکړو؛نو ویې فرمایل :(اني جاعل في الارض خلیفه) نوپه دې اساس انسان یوڅه ذاتي ښیګڼې لري. چا چې دغه ښیګڼې دهنر،فکر اوعاطفې په غیږ کې ،وروزل نوپه سمه مانا خلیفه دی. ځکه چې داخلاقو له معیاره، یوه هم عاطفه اوفکر دی اود دین معیارادب دی.پیغمبر(ص)ورته اشاره کوي: الدین کل ادب.

داهم کیدای نه شي چې یوڅوک دي ذاتي کمالونه ونه لري؛ ځکه چې دالله تعالی تخلیق بې بندو باره اوبې تکمیله نه وي. نو ځکه یې دنیا کې،هر څه متضاده پیدا کړي دي.یانې ورځ دشپې له مخې پېژنو،همداشان تور په سپینو،غم په خوښي اوخوښي په غم، ښکلا په بدرنګي او بدرنګي په ښکلا پېژنو. لنډا داچې دنیاکې هرڅه متضاد اومساووي پیدا شوي دي.

کیدای شي يوساینس پوه دا ونه مني او نه یې دنورو علومو خاوندان راسره تايید کړي؛ ځکه چې ساینس هم دارتقا پړاونه دټولنې داسانۍ برابرول دي او طبابت دبشري نوعې د سالم وجود د رامنځته کیدو په موخه ابتکار کوي؛ مګر کوم چې دهنرپه اشیانه کې بشري نوعې ته احساس وربخښل کیدای شي ؛طبابت يې نه شي کولای.ځکه طبابت مادي خویونو ته ډیرلیواله دی او طبابت وخت نیسي؛مګر هنر ډیر زر خپل هدف ته ځان رسوي.ساینس تجروبې مطالعه کوي ؛مګرهنرله وخته مخکې تجروبې درته ښايي.همدا کړنه ده چې په نړۍ کې هنر مندان زیات د نوبل جایزې کټونکي شوي دي. ددې مکتب او دپښتو ادب ستر غزل سالاراو دعرفان لوی مولف حضرت امیرحمزه شینواری دی.

په حمزه کې دا خواص، داسې ځلبلانده دي چې سړی ، مخ نه شي تر اړولی. زموږ موضوع دحمزه دکلام مشاهده ده. خو دپورتنیو خبرو داثبات لپاره ،دحمزه په څو بیتونو رڼا اچوو. چې له خپل فن سره دده شخصیت څومره متناسب دی؟

ځینې لیکوال اوشاعران شته چې فن او شخصیت یې سره تړلی نه وي. مګر دحمزه فن اوشخصیت سره تړلي دي. ځکه چې شعر له لطیفې ژبې ور ها خوا نفیسه ژبه هم ده.

اصل کې دزړه اوفکر خبرې پاکې دي .دپیغمبر(ص) له خویونو یو خوی دا هم وچې تل به يې فکرکاوه. اوڅه شی يې چې په زړه کې و ،هغه به یې ښکاره کوله. (یوه ورځ دری سړي رسول اکرم (ص) ته راغلل.هره یوه دمینې اظهارورته وکړ. پیغمبر(ص) له دغې ډلې یې یوه ته وویل : زه له تا سره مینه نه لرم ؛ځکه چې ستا دمینې په اظهارکې دروغ دي.) دحمزه شاعرانه مشاهده همدغه نفیسه مشاهده ده او داسې توسیه کوي:

داصول په نقطه خښ دزړه قدم کړه
که په برخه دې ګردش لکه پرکار شي
دهوسۍ غوندې ارام په میږتون کړه
چې جمودې هم لړلی په رفتارشي

دحمزه دشخصیت بل ښه کار دعلم سره سره تواضع وه چې دانسان سودمنه سودا همدا ده.

پرښتوته چې کله حکم وشو چې دنړۍ دټولو اشیاوونومونه واخلی؛ نو عاجزې شوې. حضرت ادم(ع)ددې هنرمتکي شو. الله تعالی پرښتوته حکم وکړچې ادم(ع) ته سجده وکړي. شیطان لعین دمغروریت په ګدۍ پښه واړوله او الله تعالی له خپل مقدس ټولي څخه ویسته. له استاد اصف صمیم اواستاد ناګار څخه مې اوریدلي دي: دحمزه بابا لوی خاصیت دا وچې تل یې دخاکسارۍ او تواضع لمنه غوړه ولې وه .نوځکه يې دانسانیت دشعار چیغه پورته کړې ده:

حمزه ډیر مسلمانان شته په دنیا کې او کافر هم
زه اشنا دهغه کس یم چې روش يې دانسان وي

د حمزه دشخصیت څیړل او زما قلم یو نا انډوله تړون دی؛ ولې دحمزه د فن څیړل دده دلویۍ یوازنۍ لامل دی چې زما په څیرنا بلده ، کسان هم پکې لارې اوباسي. دسعادت حسین خبره : په خوشال يې ډیر زبردست پایلیک لیکلی و. ډیر مې خوښ شو. راته يې وې: چې دا دخوشال دفن زور دی، ګنې مونږ خوهسې دقلم تاو ته ناست یو. نو دهمدغه ډاډ په بنیاد دحمزه شاعرانه مشاهده وړاندې کوم.

دمشاهدي انځورول په شعرکې لکه: د اوبو خوند ښکاره کول دي. اصل کې مشاهده د انا او روح وي. کله چې دانسان حواس یې درک کړي نو دهغې مشاهدې انځورول په شعریا په خبرو کې یو ډول ګستاخي ښکاري. ځکه چې دا مشاهده داسې ښکاري ته وا: د سترګو یا دباصرې حس په واسطه یې ورسره اړیکې پیدا کړې وي. مګردغه اړیکه دهغې د ښکلا لپاره يو انځور جوړشي. ددې مشاهدې درک کول بیا ځینې ستونزې را ولاړوي .صوفیان اکثره په دا ډول مشاهده باندې ګستاخ، ملحدین او داسې په نورو نومونو باندې تورن شوي او د اظهار ازادي یې هم سلب شوې ؛ مګر د ځینو سره د منصور په څېر جبر شوی دی.

لکه لاندې مثالونه یې وګورئ:
په دوه کونه باور وکړه
موجود هيڅ نشته بې خدايه
دولت لواڼی
تا ته ځکه زما دغم اندازه نه شي
تا دخدای مینه لیدلې نه ده خدایه
راز محمد راز
زه اول هم ديوانه وم ديوانه يم لا تر اوسه
له دلداره هم خانه وم،هم خانه يم لا تر اوسه
دولت لواڼی
په هرڅه کې ننداره دهغه مخ کړم
چې د ډيرې پيدايۍ نه نا پديد شه
خوشال بابا
هرچې دی سېوا له خدای ج
واړه وګڼه نابود
رحمان بابا
تا په خپله اراده و راز ته شاه کړه
بې جوازه بهانې د ازل پریږده
راز محمد راز
استغنادې شوه روزي په کومو سترګو
دموجونو خو هر څه وي دریابونه
کړاو

په قدسي حدیث شریف راځي (زه دبنده ګانو په ګمان کې یم) چې دفارسي ژبې یو شاعر داسې انځور کړی دی:

مشکل حکایتی است که هر ذره عین اوست
اما نمی توان که اشارت به اوکنید

او منصور همدغه ناره وکړه چې جبر ورسره وشو. ده چې ځان ته (( حق)) وايه د همدې نارې له امله علماو د اعدام پرېکړه پرې وکړه او تر يو څه بند وروسته په (۳۰۸ ه کال د خليفه په امر(سنګسار) شو.

مګر کله چې صوفیان په راز و نیازکې راشي په ښکاره اشاره ورته کوي. او دا ددوی ګمان دی.

حمزه دا مشاهده دمشترک حس په مرسته په شعرکې انځورکړې ده. دا ډول مشاهده دحمزه دشعر یوه لویه خاصه ده. دمثال په توګه:

داهمه زه یم چې اثار مې وینې
په حقیقت کې لا ولد یمه زه
«««
زما نظر دښکلیو وږی نه دی
زه په هریو کې ستا نظیر غواړم
««««
ياخو هيڅ نشته دا واړه وهم وخيال دي
او که وي نو بس د ياربه وي وجود

عمر بن عثمان مکي ویلي دي: مشاهده هغه څه ده چې زړونه یې له غیبو څخه غیبوته مومي او دخپل وجد وسیله یې نه ګرځوي. دحمزه په ځینو بیتونه هم دا نیوکه کیدای شي. ځکه دحمزه دشعرژبه اکثره د معنوي ښکلا مشاهده وي. که حمزه بابا همدا مشاهده دخپل وجد وسیله یې هم ګرځولې ده ؛ نو ډیره په لطیفه او په معقول ډول یې ارایه کړې ده. چې خوند او جذبه ،لوستونکي ته داسې ورکوي لکه: یو تږي ته چې ښې یخې اوبه ورکړې. لکه:

ځان ښودنه دې غرض وه،خپله مینه دې عنوان کړه
ورته زه دې افسانه کړم افسانه یم لاتر اوسه
تا پرده کړه له میینو مرورشولې له مانه
ورته زه دې بهانه کړم بهانه یم لاتر اوسه
حمزه بابا

د دغه حال انځور دحمزه دغزل ذاتي او فطري خاصه ده. دتصوف ډیرو پلیونوباندې همدا تور وي او له همدې عمله ډیر صوفیان یا خودمنصورپه څیر باغي معرفي شوي او یا دملحدینو په ټولي يې ور ګډ کړي دي. حال داچې حمزه بابا ویلي دي چې د اسلام اساسي روح په تصوف کې دي. او امام غزالي هم ویلي دي: دحقیقت تر منزله رسیدل یواځې دتصوف پر لاره شوني دي.

که دحمزه رومانوي مشاهده ته ځیر شو؛ نو یوداسې انځور په لاس راکولای شي ته واچې یو مستند فلم ګورې. دحمزه بابا دشاعرۍ لوی کمال په مشاهده کې دی. او مشاهده یې یوداسې انځور دی چې په حقیقت کې نه وي ؛ ولې د ډیر لطافت له مخې حقیقي او مستند ښکاري.

ځي پلو لره دې لاس بې اختیار
جوړ څوکۍ ته دې دحسن ځواني راغله
«««
خیر حمزه که مست نظر یې تل تر تله برند وي
کور چې میخانه وي دچا څه به فرزانه شي
«««

د حمزه صاحب نه تاج سعید پوښتنه کړې وه چې ستاپه ژوند کې کمزوري څه شئ ده؟ حمزه صاحب یې په ځواب کې ویلي و: چې دذوق جمال فرواني ده. دحمزه رومانوي مشاهده یوازې ازلي نه ده؛ بلکې دحقیقي ښکلا موجب هم پاتې شوی دی او دټولې ښکلا سرچینه هم حقیقي ښکلا ګڼي او وایي:

ستا دمخ ښایست له بلې ډډې نه دی
چې ماخذ دی د قران هغه قران دی

داسلام دراتګ او د قران دنزول نه وروسته په ښکلا ایزو افکارو کې ډیر تفصیلات مخې ته راغلل او دقران له مخې دحقیقي ښکلا او ازلي ښکلا نظریات وڅيړل شوه. نو دجمال سرچشمه يې خالق او ددغه جمال مظهریې مخلوق او کاینات وګڼل. لکه رسول اکرم (ص)چې وایي: (الله جمیل ویحب الجمال) ژباړه: الله ښکلی دی ښکلا خوښوي. ددې نه دا څرکنديږي چې کاینات ښکلي دي؛ ځکه چې دحسن له سرچشمې نه رڼا شوي دي. نو حمزه بابا د دواړو ښکلا د توصیف موجب ګرځيدلی دی.

ښکلیه چې موسکۍ په ټیټو سترګوشې
هیڅ دې اندازه دښکلا نه راځي

دغه مشاهده دمجازي تاثر له مخې ده: مګرمشاهده د ډیر ریاضت نه وروسته په کلام کې پیداکیږي، ولې د مشاهدې اصلي سرچشمه روح یا انساني انا ده. چې بغير ددې نه ده هیڅ شي دپیدا کيدو امکان نشته. دمشاهدې د انځور نه وړاندې یو تصور حس شي او له هغه وروسته مشاهد کیږي. دهر شي دخلق کیدونه وړاندې یو علمي وجود شتون وي. لکه کاینات چې دالله تعالی په علمي وجود کې وه. (وجودیان)

ددې تصورنه وړاندې یو ذهني اوروحي شی چې محسوس شي همدغه مشاهده ده. هسې خو مونږپه ورځ کې ډیرشیان وینو. خو مشاهده دهغې سرچشمې درک ده چې له تصوره وړاندې پیداکیږي. دصوفیانه شاعرۍ همدغه مزاج دی چې تل پاتې اولامحدود ده وي. ځکه هغو چې دکو م حسن اظهارکوي هغه تل خور اونه فنا کیدونکی وي.علامه اقبال هم ویلي دي چې :الله تعالی محیط ذات دی. همدا رنګه دا حدیث مبارک دغې وینا ته قوت ورکوي: انا الدهر. یانې زه زمانه یم. اوبیا یې دا هم ویلي دي: زمانه مه غندئ ،زما خدای دی.(۷۷ مخ ،غنچک،) او په هرڅه کې د هغه جلوه لیدل دا دحمزه او صوفیانه شاعري مزاج دی.همدا ښکلا انځورول شاعري لطیفه او غښتلې کوي. میرزا غالب وایي: حسن معروضي هم دی او موضوعي هم ؛ ځکه حسن یوه جذ به هم ده او یو عمل هم.

نصیر احمد ناصر وایي: جلال او جمال دحسن مظاهر دي. په دې وجه جلیل او جمیل دواړو کې دحسن شته والی ضروري دی.

ځکه خو په دنیاکې هر حسین شی یا جلیل دی یا جمیل. یانې په کوم حسین شي کې وجاهت و هیبت او د قهاري او جبروت رنګ غالب وي هغه به جلیل وي. او ددې نه خلاف په کوم حسین شي کې چې لطافت او نزاکت زیات وي هغه به جمیل وي.

اخځونه:

۱: دښکلا هنداره، خلیل ،حنیف ،۱۹،۴۶،مخونه.داشرف مفتون رومانوي شاعري ،دشیدا دجمال نظریه.
۲:انسان او خدای ،دانش خپروندویه ټولنه۱۳۹۲،۲۰۱۴دحمزه او جعفر اڅکزي خطونه.

۳:غنچک ،دحمزه بابا ملفو ظات ،تحقیق او تر تیب کلیم شینواری،پاک امارات پښتو ادبي ټولنه دوبۍ،چاپ کال،۲۰۱۳
۴:دتصوف حقیقت او دنقشبندیه طریقې یو بحث،پښتو ژباړه.پوهاند دودیال، محمد بشیر،میوند خپروندویه ټولنه،چاپ کال،،۲۰۱۰.۱۳۸۹،۱۴۳۱
۵: زما بیلابیل یادښتونو کتابچې……..تنویر.

364 total views, 1 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور
  • 1
  • 2