Categories

اعلان

Loading…

له اقتصادي پلوه د افغانستان لومړیتوبونه!/ څېړندوی عبدالغفور لېوال

ـ ترانزیت :

افغانستان د درېیو بشري حوزو دوصل حلقه ده؛ منځنۍ آسیا له جنوبشرقي آسیا او دا دواړه حوزې له منځني ختیځ سره نښلوي. ځکه خو د ترانزیت زمکنۍ لارې ( سړکونه – ریل پټلۍ) او تر زمکلاندې او زمکباندې ( پایپ لاین یا د بریښنا لېږد ستنې) کولای شي هم د افغانستان له اقتصادي ودې سره مرسته وکړي او هم دغه بشري حوزې له لنډو، اسانه او ارزانه لارو څخه سره وصل کړي.

۲ـ انرژي :

افغانستان دنویو سروې ګانو له پلوه د انرژۍ پراخې سرچینې لري، ددغو سرچینو استخراج او د افغانستان د روانو اوبو باالقوه پوتنشل د برېښنا د تولید لپاره داسې دي، چې هم د دریو اړه حوزو انرژي لېږدوی شي او هم پخپله انرژی صادرولای شي.

۳ـ کرنه :

افغانستان پراخې کروړ زمکې لري، چې تر څنګ یې روانې اوبه بهېږي د لویو او وړو بندونو او نهرنو جوړول په لکونو هکټاره زمکه ترکرنې لاندې راوستلای شي ،چې د صنعتي او خوړو وړ نباتاتو تر څنګ د څارویو د روزلو توان هم پورته کېږي.

او دا به د سیمې د خوړو او خامو صنعتي موادو د اړتیا لپاره یوه په زړه پورې سرچینه وي افغانستان په تېره بیا (د پنبې، زعفرانو، وچو او تازه میوو، طبي بوټو، سبو، پوستکو، وړیو، لبنیاتو او نورو محصولاتو) ښه تولیدوونکی کیدای شي.

۴ـ کانونه :

دا اوس ښکاره ده، چې افغانستان بډايې کافي زیرمې لري له دې څخه نه یوازې د صادراتو بلکې د افغانستان د صنعتي کېدو لپاره هم ګټه اخیستل کېدای شي، دا په تېره بیا هغه مهال اهمیت لري چې افغانستان د انرژۍ د لېږد د لارو پر سر واقع دی او کافي تولیدوونکي بشري ځواک هم لري.

۵ـ توریزم :

افغانستان د ښکلیو طبیعي مناظرو تر څنګ د تودو او معدني اوبو د شفا چینې او څو کلتوره ټولنه لري ددې ترڅنګ نه یوازې دا چې پخپله د لرغونیو مدنیتونو ټاټوبی پاتې شوی دی،  بلکې د ګاونډیو مدنتیونو دامتزاج ( ګډون) سیمه هم ده، دا په دې مانا چې هیڅ ګاونډی تاریخي مدنیت بشپړ نه شي مطالعه کېدای څو په افغانستان کې یې په اړه پلټنې ونه شي، له همدې پلوه دغه هېواد د توریزم لپاره هم یو جذاب هېواد دی.

دې ټولو ته په کتنه د افغانستان اقتصادي اهمیت تردې ډېر دی ،چې د سیمې د هېوادونو د سیاسي رقابت ډګر واوسي.

که زموږ قضاوت ددې نړیوالې مفکورې پر بنسټ اوسي چې :

*د سیمې د هېوادونو اقتصادي تړلتیا او د اقتصادي ودې لپاره هلې ځلې کولای شي سیاسي سیالۍ را کمې او حتی له منځه یوسي.

نو افغانستان د ټولو سیاسي رقابتونو او بحرانونو دحل کیلي ګڼلای شو.

څه باید وشي ؟

په کورنۍ سطحه :

۱ـ د یو داسې ملي مشرتوب رامنځ ته کول چې وکړای شي په ملي مسایلو کې ټول افغان ملت د مثبت پرمختګ په لور رهبري کړي او له بحران څخه یې دایستلو توان ولري.

۲ـ  د منظمو اقتصادي – انکشافي پلانونو – ستراتېژیو او پروګرامونو رامنځ ته کول، چې په علمي او عملي بنسټونو استوار وي.

۳ـ د یوې فعالې دیپلوماسۍ له لارې له سیمې او نړیوالو سره د اوږدو ستراتېژیکو مناسباتو ټېنګول، چې معیار یې د افغانستان ملي ګتې وي، خو د نوور ګتې ونه ګواښي.

۴ـ له نړیوال حضور څخه په سیاسي اواقتصادي برخو کې د ګتې اخیستنې ظرفیت لوړ کړای شي، افغانستان باید دا توا ن ولري، چې خپل باالفعل او بالقوه اقتصادي ظرفیتونه نورو ته ور معرفي کړي.

۵ـ د ښې حکومتوالۍ لپاره د هڅو چټکتیا او ددی هڅې پلي کول.

۶ـ اداري اصلاحات او د نوې تکنالوژۍ د کارونې پراختیا.

په سیمه ییزه سطحه:

۱ـ د سیمې هېوادونه ښايي د هغو سازمانونو په دننه کې چې غړیتوب یې لري لکه ( سارک، شنګهای، ایکو او نور) پردې نظریې زور واچوي چې اقتصادي مناسبات څنګه دمنفي سیاسي رقابتونو ځای نیولای شي.

۲ـ د سیمې هېوادونه ښايي د خپلو اقتصادي ظرفیتونو په پېژندنه کې یو له بل سره مرسته وکړي.

۳ـ فرهنګي مناسبات ډېر مهم دي. زموږ سیمه د ګڼ کلتوره مدنیتونو ټاټوبې ده: ادیان، ژبې، عادات، موسیقي، ادبیات، تاریخ او علمي چارې د پام وړ ارزښتونه دي، چې کولای شي د سیمې هېوادونه یو له بل سره نږدې کړي. افغانستان ډېر داسې مشترک ارزښتونه له خپلو ګاوندیانو سره لري ،چې پر بنسټ یې خپل فرهنګي او ( له خلکو سره د خلکو) مناسبات پیاوړي کولای شي. په دې کې د معاصر ژوند علمي ګامونه د مشترکو پوهنتونونو، فیستیوالونو، د زده کوونکو تګ راتګ او نور داسې موارد راتللای شي.

۴ـ په نوي عصر کې د وریښمو د لارې بیا احیا چې کیدای شي په خپلو مسیرونو کې مشترک بازارونه هم ولري.

۵ـ د ترانزیتي او ترانسپورتي اسانتیاوو په برابرولو کې د سیمې د هېوادونو په ګډو هڅو کې د سیمه ییزو قراردادونو ایجاد.

۶ـ او بالاخره له سیاسي پلوه د افغانستان ثبات او پیاوړتیا د سیمې د ثبات او پیاوړتیا داصلي عامل په توګه منل او په دې لاره کې صادقانه مرستواو همکاریو ته ملاتړل.

په نړیواله کچه :

۱ـ نړیواله ټولنه ښايي د نړیوال ثبات لپاره هم د افغانستان بیا هیرول تکرار نه کړي. ځکه دا اوس ثابته شوې خبره ده چې له افغانستان سره ملګرتیا او د با ثباته افغانستان موجودیت د ټولو په ګټه دی، دا کومه نوې خبره نه ده چې زه یې دلته کوم ، زما وینا داده چې نړۍ باید رسماً دا اهمیت ومني او عامه ذهنیت ورته متوجه کړي، دا به په نړیواله سطح د افغانستان په هکله د غیر صادقانه او دو مخیو لوبو دوام کمزوری کړي.

۲ـ افغانستان ته ددغه هېواد له فرهنګ، معتقداتو، ارزښتونو او اقتصادي – ټولنیزو شرایطو سره سمه نوې پاملرنه، په افغانستان کې نه د ۲۱پېړۍ لویدیزه دیموکراسي ۱۰۰٪ په یوه سویچ راتلای شي او نه خو دغه هېواد بېرته دمنځنیو پېړیو عصر ته ورګرځېدای شي، ددی ترمنځ باید په افغانستان کې یو مشروع منتخب حاکمیت چې د افغانانو له فرهنګي او عقیدوي جوړښت سره سم عمل وکړي او د افغانستان د پرمختګ لومړیتوبونه وپېژني رامنځ ته کړو.  افغانستان د نایټ کلپ او یا هم د همجنسبازانو د واده د قانون پر ځای، سړک، اوبو، کرنیزې زمکې، ښوونځي او روغتون ته اړتیا لري او نړۍ باید په دې ځان وپوهوي، چې د افغانستان لومړیتوبونه څه دي.

۳ـ د افغانستان په زیربنايي پروژو کې پانګونه.

۴ـ د افغانانو او نړیوالو قدرتونو ترمنځ د متقابل درناوي د دیپلوماسۍ عامول ،د اعتماد بیا جوړول او یو د بل د ګټو په نه تر پښو لاندې کولو سره د متقابلې همکارۍ روحیه.

۵ـ د نړیوالې ټولنې د حضور په موده کې لویو قدرتونو ډېرې داسې تېروتنې کړي دي ،چې زموږ په سیمه کې یې د سیمه ییزې همکارۍ امکاناتو ته تاوان اړولی دی. نړیواله ټولنه کولای شي د سیمې د هېوادونو مناسبات سره نږدې کړي او له هغو اقداماتو څخه لاس واخلي چې په سیمه کې نفاق زیاتولای شي.

د ورانوونکو سیاستونو د دوام په صورت کې ښايي د سیمې هېوادونه د داسې تفاهم امکانات ولري چې د سیاسي بدبینیو د زیاتېدو مخه پرې نیول کیدای شي.

بدلون اوونيزه\لومړی کال\(۴۶) ګڼه\ چارشنبه\اسد\ ۲۱\ ۱۳۹۴

195 total views, 1 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور
  • 1
  • 2