Categories

اعلان

Loading…

ایبولا وایروسي ناروغي/ ډاکټر ظهير

د ناروغۍ شالید:

د ایبولا وایروسي ناروغۍ لومړی ځل په کال ۱۹۷۶ کې د افریکا وچې د سوډان هېواد په نظاره او د کانګو په یمبوکو سیمو کې تر سترګو شوه. وروسته بیا د کانګو هېواد د ایبولا د سیند پر غاړه کلي کې په وحشي ډول خپره شوه او له همدې ځایه یې نومونه هم وشوه.

د ۲۰۱۴ کال د مارچ په میاشت کې د وایروس تر ټولو پېچلی ډول د افریکا په لوېدیز کې په پراخه کچه خپور شو چې له ډېرو کسانو یې ژوند واخیست.

دا مهال یاده ناروغۍ د افریکا وچې په ډېرو هېوادونو لکه سیرالیون، ګانا، لایبیریا، ناجیریا او سینیګال کې د چټک خپرېدینګ په حال کې ده.

د ایبولا وایرس د Filoviridae په کورنۍ پورې اړوند دی. یاده کورنۍ درې جنسونه لري چېCuevavirus, Marburgvirus, او Ebolavirusنومېږي. په افریکا کې یې د Zaire او Bundibugyo, Sudan, Reston,Taï Forest نوعې خپرې دي په ځانګړې توګه په لوېدیزه افریکا کې سز کال د Zaire ebolavirus خپور شوی دی.

د ایبولا وایروس حاده او سخته ناروغۍ را منځ ته کوي چې که د ناروغ اعراضي درملنه او جدي مراقبت و نه شي؛ کس وژني.

د ناروغۍ د لامل لېږد:

داسې ګمان کې چې د ټېرورپوډي‌ډې ( Pterorpodidae ) د کورنۍ اسمان څکالي یې طبعي کوربانه (مېزبانان) دي. ویروس هغه مهال انسانانو ته ولېږدېد چې هغوی په لندو او ګڼو ځنګلونو کې په وایرسککړو یا مړو ځناورو لکه د شیمپانزې، بیزو، ګاوز، شکوڼ،ګوریلا او اسمان څکالې له وینو، افرازاتو او غړو سره په اړیکی کې شول.

وروسته وایروس له ککړ انسان څخه روغ انسان ته د نېغ تماس لکه وینې، د بدن د افرازاتو، او ککړو وسایلو په مټه خپرو شو.

ډېر کله هغه روغتیايي کارونکي چې د شکمن او یا هم ناروغ کس په درملنه بوخت وي او د ځان ساتنې کلک تدابر نه پلي کوي؛ د ناروغۍ ښکار شي.

کوم کسان چې د ایبولا ناروغۍ وژلي دي؛ د هغوی په جنازو او د تدفین په مراسمو کې برخه اخیستل هم له خطره خالي نه دي.

هغه کسان چې په ایبولا اخته شي؛ تر ډېره وخت یې د په بدن افرازاتو لکه منیو او شیدو کې وایروس پاتېږي. کوم نارینه چې له ناروغۍ څخه روغ شوی وي؛ تر رغېدنګ دوه میاشته وروسته هم کولای شي چې د خپلو منیو په مټه یاد وایروس ولېږدوي.

د ایبولا نښي نښانې:

د ناروغۍ پټهدوره (بدن ته د ناروغۍ د لامل ننوتل او د ناروغۍ د لومړۍ نښانېتر پيله موده) له ۲۱- ۲ ورځو پورې توپیر کوي.

سخته تبه، ستړیا، د غړو خوږ او د سر او ستوني دردونه د ناروغۍ لومړۍ نښې دي چې وروسته خوا ګرځېدنګ، اسهال، پر بدن دانې، د بډوګو او ځیګر د دندو کمی کېدل او په ځینې حالاتو کې بهرنۍ او دنننۍ وینه توېدنه ( په غایطه موادو کې وینه او خړې میتیازې )هم ور سره مله کېږي.

له لابراتورۍ کتنو څخه داسې جوتېږي چې د وینې سپین کرویات او پلاټیلیټونه لیږ شوي او د ځیکر اینزایمونو ډېرښت موندلی.

د ناروغۍ تشخیص:

دا ستونزمنه ده چې ایبولا دي له ملاریا، وچکۍ او د ماغزو د پردو له پاړسوب یا مینینجېټیس څخه په اساني سره توپیر شي. د ناروغۍ د تشخیص لپاره ځانګړي لابراتواري ازمویښتونه لکه ELISA, ACDT, RT-PCR, VICC او نور تر سره کېږي چې دلته یې تشریح ګټوره نه ګڼم.

د ناروغۍ درملنه او واکسین:

د ناروغ د پایښت په موخه دي د هغه د بدن اوبه د خولې یا ورید له لارې پوره کړای شي، د اعراضو درملنه دي تر سره شي، د ناروغ په وینه کې دي د اوکسېجن کچه لوړه وساتل شي او د څنګنو ناروغیو درملنه اړینه ده. تر اوس کوم واکسین او درمل نه شته چې د ایبولا مخه دي پرې ونیول شي.

د ناروغۍ مخنیوی او کابو کول:

د ناروغۍ په کابو کولو کې د مخنیوي په موخه د خلګو ښکېلتیا لومړۍ مټه ده. د ناروغۍ د خپرېدنګ د مخنیوي لپاره لاندې ټکي ډېر مهم دي:

لومړی: د ناروغۍ د خپرېدلو پر وخت هر اړخیزه مداخله کول

دویم: د ایبولا د پېښو جدي مدیریت

درېیم: د ناروغۍ د سرچینې پېژندل او څارل

څلورم: غوره لابراتواري خدمات

پنځم: د خلګو خوندي لېږد

شپږم: په مسلکي توګه د مړیو او په وایرس د ککړو توکیو خښول

د پورتنیو ټکیو سربېره د ناروغۍ په اړه عامه پوهاوی اړین دی. د خوندیتوب ټولې لارې چارې دي تر سره شي. د خطر د کمښت په موخه دي پر لاندي ټکیو ټینګار وشي:

لومړي: له وحشي څارویو او ځناورو سره اړیکی: هغه څاروي چې د ناروغۍ په لامل ککړ دي؛ د هغوي له خامتوکو لکه غوښې، پوسټ، شیدو او نورو څخه دي ګټه نه اخیستل کېږي. د یادو څارویو او ځنارو سره د تماس په صورت کې دي لاس ماغو او محافظتي جامې وکارول شي. د څارویو د محصولات لکه غوښه؛ دي ښه پخه شي.

دویم: له ناروغ سره اړیکی: د ناروغ کس د بدن له افرازاتو سره تماس باید تر سره نه شي. د ناروغ د لېږد پر مهال باید لېږدونکی کس محافظتي جامې پر تن او دستکش پر لاس کړي، په روغتون او کور کې دي د ناروغ تر لیدو وروسته لاسونه په میکروب وژنکو دارو ومینځي.

درېیم: چاپیریال: هغه کس چې ایبولا وژلی؛ په خوندي ډول دي له خپلو وسایلو او هغه څه چې د ده په افرازاتو ککړ دي؛ دي دفن شي. هغه کسان چې له ناروغو کسانو سره یې اړیکه لرله باید له نورو کسانو څخه تر ۲۱ ورځو بېل شي.

ډاکټران، روغتیاپالان او د لابراتوار کارکونکي دي په هر حالت کې ټینګ محافظتي تدابر په پام کې ونیسي.

د ناروغۍ په اړه مهم ټکي:

  • د ایبولا ویروسي ناروغي یا Ebola viral disease (EVD)له ډېره پخوا خلګو پېژنده چې دا یوه وینه بهیونکې تبه ده او ډېری وخت د انسانانو د مړګ لامل کېږي.
  • د ناروغۍ لامل له وحشي ځناورو څخه انسانانو ته لېږدېږي او په انساني ټولنو کې تر خپرېدنګ وروسته له انسان څخه انسان ته د خپرېدلو ځواک لري.
  • پخوا د ناروغۍ د مړینې کچه له ۱۵ تر ۹۰ سلنې پورې وه او اوس یې د مړینې سلنه ۵۰ ده.
  • لومړي ځل د ایبولا وایروس د مرکزي افریکا په هغو لري پرتو ځنګلونو کې چې د اورښت اندازه پکې لوړه ده، وموندل شو. مګر په وروستیو کې د لوېدیزي افریکا په ښارونو او کلیو کې په چټکۍ سره خپور شو.
  • د ناروغۍ په کابو کولو کې د مخنیوي په موخه د خلګو ښکېلتیا لومړۍ مټه ده. د ناروغۍ د خپرېدنګ د مخنیوي لپاره لاندې ټکي ډېر مهم دي:

لومړی: د ناروغۍ د خپرېدلو پر وخت هر اړخیزه مداخله کول

دویم: د ایبولا د پېښو جدي مدیریت

درېیم: د ناروغۍ د سرچینې پېژندل او څارل

څلورم: غوره لابراتواري خدمات

پنځم: د خلګو خوندي لېږد

شپږم: په مسلکي توګه د مړیو او په وایرس د ککړو توکیو خښول

  • که د ناروغۍ په لومړیو کې د ناروغ د بدن اوبو ته پام وشي او أعراضي درملنه تر سره شي؛ کېدای شي چې ناروغ روغتیا مونده کا. تر دې مهاله د ناروغۍ مجوزه درمل نشته چې د ایبولا وایرس ختم یا بې اغېزې کړي خو د واکسینونو او درملو پر جوړولو یې کار روان دی.
  • لکه څرنګه چې وړاندې مو یادونه وکړه؛ تر اوسه د ایبولا کوم مجوز واکسین نشته مګر له نېکمرغه دوه ډوله واکسینونه تر څېړنو لاندې دي او هیله ده چې په نیژدې راتلونکي کې به بازار ته وړاندې شي.

429 total views, 1 views today

  1. لالا ، بټنوال Reply

    د ایبولا ناروغۍ په برخه کې ګټور معلومات وو ، د داکتر صيب څخه منـنه کوو ، يواځينئ مشکل د ځينو نومونو او سوچه پښتو لغات وو چې زه یو لوستئ پښتون پرې پوه نشوم ، هیله ده چې داکتر صيب په خپلو نورو ليکنو کې د کارونکي نوم ، لغت يا اصطلاح په مخکې د قوس ترمنځ پخوانۍ عربي يا دري ېې هم وليکي اود نشرولو څخه ترمخه بیا د غلطيو د اصلاح په خاطريو ځل پخپله ولولي لکه زه چې د ( پټهدوره ) لوستلو په فکر کې واچولم

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸