Categories

اعلان

Loading…

استقلال | استاد عبدالله ويديال

دا لیکنه مې د هېواد د استقلال د (۱۰۰) مې کلیزې، یوې نمانځغونډې ته د وینا یوه برخه وه. د هېواد د استقلال په تړاو ډېری یاد غونډو او پروګرامونو کې به د شفاهي او کتبي ویناوو په لړکې مهم سیاسي، حقوقي او اداري مفاهیم او اصطلاحات له توپیر او تفکیک پرته استعمالېدل؛ د یادو مفاهیمو او اصطلاحاتو د ناسمې کارونې له امله به د ( ۱۹۱۹ ) م. کال ستر او مثبت بدلون په تحریف شوې بڼه تر تعریف، ستاینې او بحث لاندې ؤ، دغې ستونزې، له نورو ګڼو ستونزو او تشو سره یو ځای د هېواد د تعلیمي نصاب کتابونوته هم لاره موندلې ده، په لاندې کرښو کې د بېلګې په توګه د يادو ستونزو يادونه کوم:

ـ تل د پاچا امان الله له نوم سره د اعلیحضرت او خان کلمې، پاچا ته د احترام په دود استعمالېږي.
ـ ځیني تر استقلال وړاندې، افغانستان یو مستعمره هېواد ګڼي او
ـ د استقلال او آزادي مفاهیم او اصطلاحات په مترادف ډول کارول کېږي

ځکه مې د هېوا د د استقلال د ( ۱۰۰ ) مې کلیزې په ویاړ، یوې جوړې شوې غونډې ته، د ځینو اړونده مهمو مفاهیمو او اصطلاحاتو ( استعمار، استقلال، آزادي او …. ) سپړنه د خپلې وینا چورلیز(محور) و ټاکه؛ تر څو له یوې خوا د یادو مفاهیمو او اصطلاحاتو کره معنا او مفهوم روښانه او له بلې خوا تر استقلال وړاندې د هېواد سیاسي او حقوقي انځور په واقعي بڼه وړاندې کړم.

اوس مې د ملګرو په غوښتنه د خپلې شفاهي وینا ځیني محوري او کلیدي ټکي د درنو لوستونکو مطالعې ته، د قلم په څوکه په لاندې پرلپسې او لنډ ډول کانالیزه او ترتیب کړل:

لومړی ـ د پاچا امان الله له نوم سره، د اعلیحضرت او خان د کلیمو یادونه یو ناسم دود دی ، ځکه د مېتودولوژي له لحاظه، د اعلیحضرت اصطلاح یواځې د هغه چا لپاره کارول کېږي، چې ژوندی او دواک په رأس کې وي، پاچا نه ژوندی او نه واکمن دی.

ـ پاچا ملي سړی و، پاچا هي یې پر خاني غالبه وه، ځکه یې له نوم سره د خان د محلي کلمې یادونه ناسم عادت دی.
دویم ـ افغانستان تر استقلال وړاندې د انګرېزانو مستعمره نه ، بلکې يو تحت الحمايه هېواد و. پروفيسور (دباش) د يوه پرمختللي او ځواکمن هېواد، نا برابر ارتباطي سيستم له يوه بې ځواکه او وروسته پاته هېواد سره د استعمار په معنا ګڼي، د يادونې ده چې استعمار په نوې بڼه ( Noe _ Colonialisme ) چې په (۱۹۵۵) مېلادي کال کې د اسيايي او افريقايي هېوادونو په کنفرانس کې د اندونيزيا هېواد د پخواني ولسمشر (احمد سوکارنو) له خوا يې يادونه وشوه ، له دې تعريف څخه مستثنی دی.

استعمارګر هېواد له يوې خوا د مستعمره هېواد له انساني، مالي او فزيکي سرچينو څخه په کمه بیه ګټنه کوي له بلې خوا د خپلو سوداګريزو توکو د پلور لپاره مستعمره هېواد د بازار په توګه کاروي، دباش د دوو هېوادونو تر منځ دغه ډول ارتباطي سيستم ته استعماري رابطه وايي.

افغانستان د بريتانوي هند د سوداګريزو او صنعتي کمپنيو د توليداتو د پلور،او نه د يادو کمپنيو لپاره د خامو موادو د پېر بازار و، د افغان واکمنانو کور واکي ( ازادي ) خوندي وه، افغان واکمنان يواځې له هغو هېوادونو سره، چې انګرېزانو به خپل سيالان ګڼل د هند د وایسرا موافقې ته اړ وو، او دا د افغانستان د پېيلتوب معنا افاده کوي.

درېيم ـ افغانانو د پاچا امان الله تر مشرۍ لاندې په ( ۱۹۱۹ ) مېلادي کال کې آزادي نه، بلکې استقلال تر لاسه کړ.
حاکميت د دولت څلورم متشکله عنصر دی ، دحاکمیت داخلي اړخ د آزادي او بهرنی اړخ یې د استقلال په نوم يادېږي .
افغانستان تر استقلال وړاندې آزادي (کور واکي) درلوده، يعني د حاکميت داخلي اړخ يې تأمين و. پاچا امان الله د هېواد د حاکيميت د بهرني اړخ د تامين په موخه افغانستان په نړيوالو اړيکو او مناسباتو کې د يو مستقل سياسي او حقوقي لوبغاړي په توګه اعلان او په دې ډول يې د هېواد بشپړ استقلال (ناپېيلتوب) خوندي کړ.

مأخذونه:

۱ـ تره کی، پوهاند ډاکتر محمد عثمان، افغانستان در آتش جنګ. چاپ کال، ۲۰۱۱م. چاپ ځای: دانش خپرندويه ټولنه.
۲ـ طلوعي، محمود، فرهنګ جامع سياسي. چاپ کال، ۱۳۹۰ل. چاپ ځای: تهران، گلرنگ يکتا.
۳ـ هاشمي، پوهاند ډاکتر محمد طاهر، حقوق اساسي و مؤسسات سياسي. چاپ کال، ۱۳۹۶ل. چاپ ځای: انتشارات يوسفزاده.
۴ـ صاحبزاده، ضياالله ، فرهنګ اصطلاحات سياسي و حقوقي. چاپ کال، ۱۳۹۴ل. چاپ ځای: مستقبل خپرندويه ټولنه.
۵ـ بشيريه، حسين، آموزش دانش سياسي. چاپ کال، ۱۳۸۴ل. چاپ ځای: تهران، مؤسسه نگاه معاصر.
۶ـ نوري، پوهنمل محمد داود، مبادي علم سياست. چاپ کال، ۱۳۹۷ل. د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو پوهنځي درسي چپټر.

789 total views, no views today

onesignal_meta_box_present:
1
onesignal_send_notification:
response_body:
{"id":"8d6e59a1-907c-4a41-abc2-5e5b49eb8453","recipients":836,"external_id":"3e6bf86f-9c67-7848-d48b-e5958c6b1a82","warnings":["You must configure iOS notifications in your OneSignal settings if you wish to send messages to iOS users.","You must configure Android notifications in your OneSignal settings if you wish to send messages to Android users."]}
status:
200
recipients:
836

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

استقلال | استاد عبدالله ويديال

دا لیکنه مې د هېواد د استقلال د (۱۰۰) مې کلیزې، یوې نمانځغونډې ته د وینا یوه برخه وه. د…

استقلال | استاد عبدالله ويديال

20 Oct 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور
  • 1
  • 2