Categories

اعلان

Loading…

پرتله کونه | ډاکتر ماخان میږی شینواری

 تر دې مخکې … وبخښۍ دا ،، تر دې مخکې،، نه شته. تر ناسم دۍ او مخکې هم کلیوالي لیکندود دۍ. 

له دې د مخه … په بخښنه دا هم پوره نه دي.

له دې څخه د مخه چې په دې موضوع  پیل کوم، د اړتیا له مخې غواړم دا لاندې ستاسو مخ ته کیږدم:

ستایننوم.

ستایننومونه به نوپه پښتو کې څنګه وي؟

موږ په پښتو کې د دې له پاره د نوروژبو په څیر د ستاینې جګونه نه لرو.  زموږزیات لیکوالان، چې زه ګورم، ډېر اوخورا ډېر د دې له پاره لیکي.

بیلګه ۱: چټک،ډېر چټک، خورا چټک.

بیلګه۲ : جګ، ډېرجګ، خورا جګ.

دا کړی شو نور هم وستایو، چې ولیکو، لا نور هم چټک، ــــ ډېر ــ، ــ خورا ـــ اونور.

دا لار چې په ژبه کې نه لرو، کیدی شي، چې دا د یوه قرارداد له مخې د پوهانوله خوا ومنل شي او یا یوبل څه ورته پیدا کړي. داد قرارداد له لارې کیدی شي، خو هیله ده نورڅه سره پیدا نه کړو، چې بیا د قرارداد نوم پرې کیږدو.  

اوس راځم خپلو اري خبرو ته یعنې پرتله کونې ته:

زموږزیات یا نږدې ټول لیکونکي اولیکوالان ژبپوهان د شیانو یود بل سره پرتله کونه  او په همدې ډول یې د پرتله کونې ستاینه په ،، تر،، کوي
لومړی: رموږلیکونکي په دې اند دي، چې پرتله کونه د ،، تر،، سره کیږي.یعنې 

سپین تر شین(هغې هغه،هغوي،تا،تاسو،ما، موږ) (ډېر- ،خورا – ) ښکلی دۍ.
دویم: په پیداېښتي ډول یې، چې زموږ هیوادوال په بیلابیلوځایونوکې کاروي:
هغه د ،، له …  څخه ،، سره پرتله کیږي.
پوښتنه : له دوي، تاسو…او … څخه   کوم ښکلی دۍ؟
سپین له شین (هغې هغه،هغوي،تا،تاسو،ما، موږ) څخه  ښکلی (ډېر- ،خورا – ) دۍ.
دریم: سپین (را، ور، در) څخه ښکلی ( ډېر – ، خورا – ) دۍ. 
په پورته لیکنه کې دا د ،، ور څخه،، په ځای ځنې لیکوالان کله کله ،، تر یا نوره  ،، لیکي یعنې:
که پوښتنه وشي، چې له سپین اوشین څخه کوم ښکلی دۍ اوسپین ور څخه ښکلی وي، نووایو: سپین تر شین ښکلی دۍ. دلته ،، تر څخه،، نه وایو.
تر د هغه مهال، ځای اویوه څه د پای په نخښه کونې سره یعنې ،،تر…پورې،، سره توپیر لري.
ګورو چې دا پورته ،،تر یا ترې،، د ،،ورڅخه،، په ځای راغلی.
موخه: پرتله ونه د هغه ،، تر،، سره چې موخه ورڅخه د ….پای وي، نه کیږي، دا په دې مانا چې په لاندې کې ،، تر،، 
سپین تر(ما،هغه، تاسو او…) ښکلی ( ډېر -،خورا -) ښکلی دۍ، ناسم دۍ.

یادونه: یعنې دا ،،تر،، هغه اړیکوی نه دۍ، دا له یوڅه یا چا یا شي څخه ښکلی دۍ، چې زیات کسان یې لیکي:: ترې ښکلی….. چې دا ترې هغه د ،، ورڅخه ،، په موخه یا مانا دۍ.


نسبت: 

موږ په پښتوګې نسبت ټه څه وایو؟ ( څه ووایو سم نه دۍ، ځکه دا موږنه وایو، دا څه ورته ویلکیږي، دۍ. له دې امله: څه وایو،دۍ).


دلته هم شیان سره پرتله کیږي 
دا چې نسبت پښتو نه دۍ، نوکارونه یې کیدی شي له عربي څخه بل ډول وي، خوموږ یې هغه پښتو ډول سره کولی شو، ځکه په عربي خونه پوهیږو.
په ګڼونو کې لویوالی، کوچنیوالی اوبرابروالی سره پرتله کیږي.
۲ نسبت ۴ (ته) کوچني (دۍ)
په کسانو یا شیانوکې، لویوالی، ښکلا، پلنوالی، …
کسان یا شیان:
الف نسبت ب (ته) ښکلی ( جګ،پلن،…) دۍ.
تناسب: ګڼونو کې:
د دوه ګڼونو پرتله کونه که دا سې وي، لکه د نورودوه ګڼونو،نو وایو:
۲ نسبت ۴ متناسب ۳ نسبت ۶ ته
یا یې انډول ۲ پر څلور برابردي له ۳ پر۶ سره

 

نسبت به نو په پښتوڅه وي؟
په ګڼونوکې پرتله کونه:
۲ و ۵ ته کوچني دي

 

کسانو یا شیانو کې 
سپین وشین ته ښکلی(جګ،….) دۍ
د ننګرهار انګور د کابل انګورو ته ځواږه (تروه، ….) دي
نوګورو، چې د عربي ،،نسبت،، د پښتو ،، و..ته،، سره انډول دۍ. 

 

تناسب به نوپه پښتو څه وي؟
۲ و۴ته داسې دي لکه ۳ و۶ته
یعنې ۲ په څلورو برابردي د ۳ پر ۶ سره.
سپین وشین ته داسې جګ( ښکلی،….) دۍ لکه برګ وخړته.
په پورته کې نوتناسب د برابر په مانا دۍ

یا داسې هم وایو چې:
سپین وشین ته په جګوالي کې داسې ځان نیسي، لکه برګ وخړ ته.
ګوروچې دلته تناسب ته د پښتو انډول،،ځان نیونه،، کیدی شي.

که  شمیرپوهنې ته پام وکړو،نومتناسب دبرابرپه مانا راځي.

الف وبه ته داسې جګ دۍ، لکه پ و ت ته

یا

الف و ب ته برابر جګ دۍ لکه پ و ت ته.

 تناسب داسې هم لیکو. 

a/b = c/d

پخوا موداسې هم لیکه:

a:b::c:d

ګومان مې دۍ انګرېزي کې یې  اوس هم داسې لیکي.

لاس ته راوړنه: ګورو، چې پرتله کونه د ،،تر ،، سره نه کیږي.

بیا: سپین وشين ته ښکی دي یا 

 سپین له شین څخه ښکلی دۍ.

ناسم: سپین تر شین ښکلی دي.

خو سمې پرتله کونې له پاره لیکو، چې : سپین له شین څخه ښکلی دۍ. 

نو د ،،تر،، سره پرتله ونه نه شي کیدی،دا د ،،له … څخه،، سره کیږي.

ادجکتیو یا خوي وی  Das Adjektiv 

adiectivumad-iectivum nach altgriechisch epí-theton ((lateinisch [nomen]  ( ،، ورزیات شوی،، 

په ژبپوهنه کې هغه ویډول دۍ، کوم چې د یوه څرګند شي یا یوه ذهني شي، یوې کیدنې یا کړنې یا حالت او داسې نور جوړښت روښانه یا تشریح کوي.

ادجکتیو،،خويوی،، یا ،،ملوي،، هم بلل کیږي، په ښوونځي کۍ  ،،څنګه،، وی( یو شی څنګه دۍ؟) هم بلل کیږي.

خوی ویونه کیدی شي وکارولشي:

attributiv (auf ein Substantiv bezogen, z. B. der schöne Tag),

  • اتریبوتیو( یوه شي اړوند یا یوه شي ته یې نسبت وکړی، د بیلګې په توګه. ښکلې ورځ )

prädikativ (als Teil eines Prädikats mit Kopula; z. B: der Tag ist schön) oder

  • پرېدیکاتیو ( د یوه پرېدیکات برخه د کوپولا سره: د بیلګې په توګه: ورځ ښکلې ده) یا
  • ادوربالadverbial (هغه ښکلې سندرې وایی)

د ګرامرټول د خبروڅه پوره غزېدلې وي،خو د اوس له پاره زه په دې لږڅه بسیا کوم. که ژوند وو، نو بیا به یې سم وغزوم، خو دا کار د ژبې مینه وال ښه کولی شي.

د الماني ژبې زیات خویونه کیدی شي جګ شي. دا تلنه کومباراڅیون Komparation یا درجه بندي بلل بلل کیږي.

موږبه یېدا اوس همدا د ډېر اوخورا سره درجه جګه کړو.

  ښکلیPositivschön

 ډېر ښکلی Komparativschöner

  خورا ښکلیSuperlativam schönsten

داسې خویونه هم شته، چې د هغوي د جګونې سره سټوی بدلیږي:

او موږیې بیا په ډېر اوخورا سره جګوو:

  ښه،ډېر ښه ،خورا ښهgut, besser, am besten;

 زیات،   ډېر زیات، لا زیات ، viel, mehr, am meisten.

دې ته ټول مینه رابولم،چې اندونه سره ګډ کړي.

اوکه د نوروژبوڅخهیې همګټه واخستله، نولا نوربه هم ښه شي.

ځنې خویونه شته،چې په هغې دا جګیدنه نه شيراتللی:

ټیک همغه یا مطلق خویونه لکه بلاربه ( ډېره بخښنه دېوي، چې دا بې ادبي ونه ګنۍ، که حامله ولیکم هم همدا ده، خوعربي ده)،مړ اونور.

د رنګونو جګیدنه بیا شته لکه شین، تک شین، شین چک. 

سپین، تکسپین،  سپینچک اوهمداسې نور.

[email protected]

499 total views, 4 views today

onesignal_meta_box_present:
onesignal_send_notification:
uuid:
5c52bdfb-8468-6c1d-b585-f50f55b253d5
response_body:
{"id":"3a7a1f92-dd50-4bae-8e4d-2dbdce387800","recipients":665,"external_id":"5c52bdfb-8468-6c1d-b585-f50f55b253d5","warnings":["You must configure iOS notifications in your OneSignal settings if you wish to send messages to iOS users.","You must configure Android notifications in your OneSignal settings if you wish to send messages to Android users."]}
status:
200
recipients:
665
notification_id:
3a7a1f92-dd50-4bae-8e4d-2dbdce387800

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور
  • 1
  • 2