Categories

اعلان

Loading…

په غږپوهنیزو څېړنو او لیکنو کې د لیندیو کارونه

لیکوال: عصمت الله شینواری

یاداښت: د دې لیکنې ځینې برخې په انګرېزۍ ويکيپيډیا کې له (Phonetic Transcription) لیکنې څخه راژباړل شوي دي.

ژبپوهنه او په تېره غږپوهنه فونیټیکي لیکنې ته په دې اړتیا لري، چې د ډېرو ژبو هغه ستونزې چې د دوی په لیکدودونو او د غږونو په برخه کې شته، د فونیټیکي لیکنې له لیارې هوارېږي. د بېلګې په ډول؛ د سر) کلمه په د پښتو په اوسني دود شوي عربي پاړسي لیکدود کې په دوو تورو(س) او (ر) کښل کېږي؛ خو د غږونو د سم تشخیص او پېژندلو لپاره اړتیا ده، چې په هغو فونیټیکي تورو ولیکل شي، چې د فونیټيک نړیوالې ادارې له لوري د نړۍ ګرده غږونو ته ټاکل شوي دي. 

[sar]

په پورته فونیټیکي لیکنه کې وینو، چې دا دوه غږه نه، بلکې درې غږه دي؛ نو دغسې ستونزو حل او د خپلې ژبې د غږونو سم کښلو لپاره فونیټیکي لیکنې ته اړتیا ده.

زموږ پښتو ژبپوهانو هم ځینې فونیمیکي الفبې جوړې کړي دي، چې زموږ د ژبې او په تېره بیا د پښتو غږپوهنې لپاره ډېرې ارزښتمنې دي؛ خو دغه الفبې یوازې د پښتنو او پښتو ژبې دننه د ګټې اخیستنې وړ دي. په پښتو کې د فونيټیکي لیکنې لپاره نړیواله فونیټیکه الفبې ځکه اړینه ده، چې له یوې خوا نړیواله فونیټیکه الفبې د نړۍ ټولو ژبو لپاره کره او سم سمبولونه او نښې ټاکلې دي، له بلې خوا د ټولو ژبو لپاره د یوه واحد او سم فونیټیک سیستم د اړتیا له مخې نړیواله فونیټیکه الفبې د ټولو ژبو واحد سیستم دی او پښتو هم باید د دغې الفبې څخه په ګټه اخیستنې سره نړیوالو ته دا اسانتیا برابروي، چې پر دغې ژبې پوه شي. په دې الفبې کې د فونیټیک نړیوالې ادارې په نړۍ کې شته ټول غږونه راټول کړي دي او هر غږ ته یې ځانګړې نښه ټاکلې ده. 

خو مهمه خبره دا ده، چې زموږ ژبپوهان او غږپوهان چې کله هم فونیټیکه لیکنه کوي؛ نو د لیندیو کارونې ته پکې پام نه کوي او ټول غږونه که د مانا، وینګ، یا هم له بل لوري څېړي، یوازې یې په په دغو () ساده لیندیو کې نیسي. اړینه ده، چې هر غږ چې له کومې خوا څېړل کېږي، باید په هغه لیندۍ کې ونیول شي، چې نړیوالې فونیټیکې ادارې ورته ټاکلې ده او په دې سره د یوه واحد او نړیوال پښتو فونیټیک ښه ښکارندویي وشي. راځو او دغه لیندۍ هر یوه په خپل وار سره څېړو، چې هر لیندۍ څه وخت او کوم غږ یا کلمه پکې ونیول شي.

لومړی: […] لیندۍ

دغو لیندیو ته مربعي (څلورکونجه) لیندۍ Square Brackets وايي. په پورته ښودل شوې لیندۍ کې هغه وخت موږ یو توری یا توري نیولی شو، چې غواړو په لیندیو کې د نیول شوي توري یا تورو غږ یا غږونه د فونيټیکس له مخې وڅېړو، چې زیات تمرکز پکې د غږ پر وینګ یا تلفظ باندې وي. د بېلګې په ډول؛ موږ د <پ> د توري غږ د فونيټیکس له مخې تر څېړنې لاندې نیسو، باید داسې یې ولیکو: [p]. همدارنګه په دغو لیندیو کې بلغږونه (الوفونونه) هم لیکل کېږي، ځکه چې د یوه غږ بله بڼه څېړل پخپله د فونيټیکس موضوع ده، د بېلګې په دول؛ د [p] بلغږونه [ph] او [p˺]. د فونیټیکس له مخې څېړل په دې مانا چې د غږ د ادا کولو ډول، زېږځی، غږیز وصف او د غږ نورې فونيټیکي ځانګړنې تر څېړنې لاندې نیول کېږي. په لنډ ډول کله چې زموږ موخه د یوه غږ فونیټيکي څېړل وي او یا هم موخه مو د غږ وینګ وي؛ نو باید په دغو [] لیندیو کې ونیول شي.

دویم: /…/ لیندۍ

دغو لیندیو ته سلشونه Slashes وايي. په دغو لیندیو کې هغه وخت یو توری یا توري نیولی شو، چې غواړو په لیندیو کې د نیول شوي توري یا تورو غږ یا غږونه د فونولوجۍ (مانا او دندې) له مخې وڅېړو. د بېلګې په ډول؛ موږ د <پ> د توري غږ د فونولوجۍ یا مانا او دندې له مخې تر څېړنې لاندې نیسو، باید داسې یې ولیکو: /p/. د فونولوجۍ یا مانا او دندې له مخې څېړل په دې مانا چې یو فونیم یا غږ څه ډول په یوه ويي یا کلمه کې خپله مانا ښندي او څه ډول دنده اجرا کوي. د بېلګې په ډول؛ د /پ/ فونیم د <تور> په ویي کې د /ت/ فونیم ځای نیسي او د ټولې کلمې مانا اړوي او نوی ویی <پور> زېږي. دلته /پ/ او /ت/ بېل بېل فونیمونه دي او په کلمو کې بېله بېله مانا ښندي او یا یې هم دندې ور اړوي. په لنډ ډول کله چې زموږ موخه د یوه غږ فونولوجیکي څېړل وي یانې د مانا او دندې له مخې د غږ څېړل وي؛ نو باید په دغو /…/ لیندیو کې ونیول شي.

درېیم: <…> لیندۍ

دغو لیندیو ته زاویه یي لیندۍ Angle Brackets وايي. په دغو لیندیو کې هغه وخت یو توری یا توري نیولی شو، چې غواړو په لیندیو کې د نیول شوي توري یا تورو لیکلی شکل (ګرافیم یا پخپله توری) تر څېړنې لاندې ونیسو. د بېلګې په ډول؛ د <س> توري ته چې د غاښونو پر سر درې ټکي کښېښودل شي، د <ش> توری ترې جوړېږي. په لنډ ډول کله چې زموږ موخه د یوه توري لیکلې بڼه څېړل وي؛ نو باید په دغو <> لیندیو کې ونیول شي.

څلورم: {…} لیندۍ

دغو لیندیو ته لویې لیندۍ Curly Brackets وايي. په دغو لیندیو کې ګړونه یا مورفیمونه نیول کېږي. د بېلګې په ډول؛ د مېږتون تړښتي (ترکیبي) ويي له مخې له {-تون} مورفیمه په ګټه اخیستنې نوې جوړونې لکه پوهنتون، زېږنتون، روغتون او نور ویونه جوړ شوي دي. کله چې زموږ موخه د یوه مورفیم څېړل وي؛ نو باید په دغو {} لیندیو کې ونیول شي.

پورته یادې شوې څلور لیندۍ په فونیټیکس او فونولوجۍ او په ټوله کې په ژبپوهنه کې مشهورې دي او په ژبپوهنیزو او په تېره په غږپوهنیزو څېړنو کې باید ولیکل شي، تر څو په لیکنه خپل مفهوم څرګند او زموږ لیکنه او څېړنه په نړیواله کچه پر معیار برابره واوسي. لکه مخکې چې یادونه وشوه، زموږ زیاتره ژبپوهان دغه (…) لیندۍ کاروي، چې دا په هر ډول علومو او څېړنو کې په یوه مانا کارول کېږي او د یانې او یا پر ځای د لنډون په خاطر او هم په ځینو مواردو کې، چې د کارونې د ځایونو یادونه یې ډېره شوې ده، کارول کېږي.

ماخذونه

  1. Linguistic Notation Conventions, English Speaking Cultures, Universitat Bremen, access link: http://www.fb10.uni-bremen.de/anglistik/linguistik/pdf/notation-conventions
  2.  Phonetic Transcription, from Wikipedia, the free encyclopedia, access link: https://en.wikipedia.org/wiki/Phonetic_transcription

421 total views, 3 views today

onesignal_meta_box_present:
1
onesignal_send_notification:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

خپلواکي یو لوی نعمت دی چې انسان د خپلی خوښی او فیصلو اختیار په خپله ولري. د خپلواکۍ برعکس غلامي…

د ژبې، رسنیو او سیاست خپلواکي | عمر بورا زماني

02 Sep 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

(اماني فکر) د ښاغلي بخت مرجان بختيار صيب کتاب دی چې په لنډو ورځو کې خپور شوی دی. کتاب د…

پر (اماني فکر) څو کرښې| خالد افغان

24 Aug 2019 uncategorized خپلواکي تاند No comments

نور

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

د سیمه ییزو او ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز هغه جګړه چې امير حبيب الله خان ونه کړه، محافظه کاري يې وکړه…

د خپلواکۍ سليزه؛ لنډه کتنه

29 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور
  • 1
  • 2