Categories

اعلان

Loading…

 څو اړخیز شخصیت، یوګني ماکسیموویچ پریماکوف

(۱۹۲۹ـــ ۲۰۱۵)

لیکنه: الهام خیال

په سږني ۲۰۱۹ز کال کې د پریماکوف د زوکړې ۹۰یمه کالیزه نمانځل کېږي. په نړۍ کې داسې خلک څه لږ نه دي تېر شوي چې د خپلو هېوادونو او خلکو لپاره دې یې په اقتصادي، سیاسي، فرهنګي، دیپلوماتیکو او نورو برخو کې لویې کارنامې نه وي تر سره کړي؛ ولې داسې خلک بیا ډېر لږ او د ګوتو په شمار دي چې په ټولو ډګرونو کې دې یو شان ځلېدلي وي او د خپلو خلکو تر څنګ دې یې د نورې نړۍ د سوکالۍ او پرمختګ لپاره ماغزه اوبه کړي وي. پریماکوف هغه څوک دی چې د روسیې په سیاسي، اقتصادي، دیپلوماتیک او ژورنالیستیک ډګر کې لکه لمر ځلیدلی او د نظریاتو په څراغونو یې خلک ورکې لارې مومي. هغه سره یوازې د روسیې غم نه و، بلکې سیمه ایزو او نړیوالو کړکېچونو ته یې هم د حل لارې لټولې او طرحې یې جوړولې؛ راځئ چې دا لوی انسان وپېژنو.

روسي ژورنالیست، ټولنپوه، سیاستوال، دیپلومات او مشهور ختیځ پېژندونکی یوګني ماکسیموویچ پریماکوف په ۱۹۲۹ز کال د اکتوبر پر ۲۹مه کیف کې وزېږېد. د پلار  په اړه یې ډېر معلومات نشته خو دومره څرګنده ده چې د ستالین په وخت کې ژوندی ورک شوی دی، مور یې ډاکتره وه. پرېماکوف په ګورجستان کې د مور له یوه خپلوان سره اوسېده، تر اووم ټولګي یې ښوونځی ولوست، بیا دآاذربایجان پلازمېنې باکو ته لاړ، هلته په یوه نظامي ښوونځي کې شامل شو، تر څه وخت وروسته سخت ناجوړه شو، د خراب روغتیایي وضعیت له امله یې و نه شو کړای چې زده کړو ته دوام ورکړي، بېر ته ګورجستان ته ستون شو، هلته یې د ګورجستان د ختیځ پېژندنې په انستیتیوت کې یو ځل بیا خپلې زده کړې پيل کړې، له دې ځایه په ۱۹۵۳ز کال کې د ختیځو عربي هېوادونو پېژندونکی او متخصص فارغ شو. تر دې وروسته مسکو ته لاړ او هلته یې په دولتي پوهنتون کې خپلو تحصیلاتو ته دوام ورکړ.

پریماکوف په ۱۹۵۶زکال کې د دولتي کمېټې په راډیو تلویزیون کې دنده واخیسته، بیا له مشهورې روسي ورځپاڼې پراودا (حقیقت) سره نړیوال خبریال شو، ده د خپلې خبریالۍ پر مهال د صدام حسین او یاسر عرفات په ګډون، د عربي هېوادونو (عراق، سوریې، فلسطین، سوډان او …) له مشهورو څېرو سره مرکې او کتنې وکړې. له پروادا سره تر بریالۍ دندې وروسته یې په ۱۹۶۹ ز کال خپل ډېزېټرېشن (د مصر ټولنیز او اقتصادي انکشاف) تر سرلیک لاندې دفاع کړ او د دوکتورا سند یې تر لاسه کړ. په ۱۹۷۰ز کال کې د نړیوالو اقتصادي اړیکو د انستیتیوت مرستیال، بیا د ختیځ پېژندنې د انستیتیوت رییس وټاکل شو. نوموړي د خپل بې ساري استعداد له کبله د ټولو خلکو په زړونو کې ځای پیدا کړ، پر یادو شوو هغو سر بېره پریماکوف نورې ډېرې مهمې دندې هم ترسره کړې دي، د روسیې لومړی وزیر، د دیپلوماتیکې اکاډمۍ پروفیسور استاد، د سولې د ساتنې کمېټې مرستیال، د روسیې د نړیوالو اقتصادي اړیکو د انستیتیوت رییس، د کی جی بی د رییس لومړی مرستیال، د بهرنیو چارو د استخباراتي خدمت رییس او د بهرنیو چارو وزیر هم پاتې شوی دی.

پرېماکوف د واقعي سیاست (Real Politik) سخت پلوی و (د Real politick نظریه لومړی ځل بېسمارک رامنځته کړه، په واقعي سیاست کې پرېکړې، د عملي او واقعي ګټو پر بنسټ کېږي، پرته له دې چې ایډیالوژي یا اخلاق پکې په پام کې ونیول شي) نوموړي د بهرنیو چارو د وزیر په توګه څو اړخیز بهرنی سیاست پر مخ بیوه.

ده د بهرنیو چارو وزارت پر مهال د امریکا له ناسم سیاسته پرده پورته کوله، د روسیې، چین او هند یو ستراتیژیک مثلث یې هم جوړ کړ چې د ناټو د پراختیا مخه ونیسي، په بهرنیو چارو وزارت کې یې په تېزۍ سره اصلاحات رامنځته کړل او روسیې ته یې په دیپلوماتیک ډګر کې بې شمېره لاسته روړنې لرلې دي. پریماکوف چې کله په ۱۹۹۸ز کال کې صدر اعظم شو، د کار په لومړیو اتو (۸) میاشتو کې یې د روسیې اقتصاد په حیرانوونکي ډول پیاوړی شو، له دې سره یې د بې شمېره روسان زړونه خپل کړل او په خلکو کې د ولسمشریزو ټاکنو یو مخکښ نوماند یادېده، ایلسن چې په خلکو کې د ده محبوبیت ته وکتل، په ټاکنو کې یې خپله ناکامي سترګو ته ودرېده، له همدې کبله یې پریماکوف استعفا ته مجبور کړ، پر استعفا یې د روسیې ۸۰ سلنه خلک ناراضه وو، ده خپل فعالیتونه جاري وساتل، په ۱۹۹۹ز کال کې د روسیې د ولسي جرګې وکیل او د یو ګوند رییس شو. پریماکوف هغه وخت د یوه اتل او قهرمان په ډول زړونه خپل کړل، کله چې یې امریکا ته سفر لره. کیسه داسې وه چې ده د خپلې صدراعظمۍ پر مهال امریکا ته د یوه سفر تابیا کړې وه، کله چې الوتکه په هوا شو، ده ته خبر راغی چې ناټو پر یوګوسلاویا بمبار کړی، بېر ته یې الوتکې ته امر وکړ چې راستنه شي، خپل سفر یې لغوه کړ. پریماکوف په دې کار سره نور هم د خلکو په زړونو کې ځای پيدا کړ او خلک یې تدبیر او پوهې ته په بشپړ درناوي قایل شوو. ناټو دا بمبار د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له اجازې پرته کړی و چې په پایله کې یې له ۴۸۹ تر ۵۲۸ ملکي وګړي وژل شوي او بې شمېره ودانۍ او فابریکې پکې ویجاړې شوې وې.

پریماکوف د روسیې د ۲۰۰۰ز کال ټاکنو ته ځان نوماند کړی و، خو له ټاکنو دوه میاشتې وړاندې د پوتین په ګټه له خپلې نوماندۍ تېر شو. ده یوازې سوله ایزه روسیه نه غوښته، بلکې د ټولې نړۍ سوله یې ارمان و،  همېشه یې کورنیو او او نړیوالو کړکېچونو ته د حل لارې لټولې او طرحې یې جوړولې.

دا لوی انسان د سرطان خطرناکې ناروغۍ له امله د ۲۰۱۵ز کال د جون پر ۲۶مه د ۸۶کالو په عمر ومړ، په جنازه کې یې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین او د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاروف هم برخه اخیستې وه، په ډېر درناوي خاورو ته وسپارل شو.

نوموړي ته د روسیې د ټولو طبقو خلک په درناوي قایل وو او له نړیوال اعتباره هم برخمن و، د ایلسن او بیا د پوتین په وخت کې هم د لوړ  موقف خاوند و او ټولو یې درناوی کاوه. د نړۍ ګڼو سیاسیونو هم ده ته د قدر په سترګه کتل، چې دا د یوه سیاستوال لپاره وړه خبره نه ده. د روسیې د امنیت شورا دایمي غړی هم و، تر ټولو جالبه دا ده چې په روسیه کې د اقتصادي بحران پر مهال هم د ده اعتبار را کم نه شو، هغه مهال لومړی وزیر و چې په روسیه کې اقتصادي بحران راغی، مګر بیا هم د ده محبوبیت هماغه شان پاتې شو. پریماکوف پرمختللې او پر ځان بسیا روسیه غوښته او له امریکا سره یې هم پر ښو اړیکو تاکید کاوه، د سوړ جنګ د ختمېدو کلک پلوی و، همېشه یې ټینګار کاوه چې دا جنګ د هیچا په خیر نه دی او ژر تر ژره دې ور ته د پای ټکی کېښودل شي. په بهرني سیاست کې د څو قطبي ستراتيژۍ طراح و. د روسیې په اقتصادي، سیاسي او دیپلوماتیک ډګر کې د ده اصلاحات او مترقي نظریات د تاریخ په زرینو کرښو ثبت شوي دي، اوس د ده نظریات (د پریماکوف دوکتورین) تر عنوان لاندې په اکاډمیکو مرکزونو کې مطالعه کېږي.

791 total views, 1 views today

onesignal_meta_box_present:
1
onesignal_send_notification:
status:
200
recipients:
592

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

لیکنه: نورالله غازي هیوادونه د خپلواکۍ په لمانځلو سره خپلو خلکو ته بیا بیا وریادول غواړي چې دا هیواد داسې په…

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

رښتیا هم چې تا سل کاله مخکې په نره توره د افغانستان آزادي له اشغالګرو انګرېزانو څخه بېرته واخیسته او…

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

لیکنه: محمد نور الهام افغانان د ۲۰۱۹ کال د آګسټ په ۱۹مه چې د ۱۳۹۸ ل ل د زمري له ۲۸مې…

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور
  • 1
  • 2