Categories

اعلان

Loading…

د نومونو اوښتونکی حالت | عزت الله نورزی

ځینې دري ژبې چې پښتو نوې زده کړي، په ګړېدا کې ناکي ناکي تېروتنې ترې کېږي، نرینه ته ښځینه کلمه کاروي، ښځینه ته نرینه کلمه کاروي. ښځې ته «ښځ» وايي، خو شفیق ته «شفیه… وايي. دوی کوښښ کوي چې سم  وګړېږي، خو دوی ته زیاتره د نوم اوښتونکی حالت مبهم وي، چې کوم نوم اوښتونکی دی.

په پښتو کې ځانګړي توري دي، چې نوم ورباندې ختم شي، بیا نو په مغیره بڼه اوړي، لومړی به هغه توري لېست کړو، چې نوم ورباندې ختم وي، مغیره حالت لري.

الف – کوم نومونه چې په دغو تورو ختم وي (ی‌، ه‌، ي‌، ې،ه…)، په لاندې حالتونو کې په مغیره حالت اوړي.

توری    ويي    مغیره حالت

ی    سړی    له سړي څخه پوښتنه وکړه.

ه    مڼه    له مڼې څخه پاڼه راوشکوه.

ي    خپلوي    په خپلوۍ کې هم داسې څوک کوي!

ې    تروې    تروو ته مالګه ورواچوه.

اوس به په هغو حالتونو رڼا واچوو، چې نوم پکې اوړون مومي:

۱ – کوم نومونه چې په پورتنیو تورو ختم وي، له متعدي فعل سره په تېرمهال کې دفاعل په ډول استعمال شي، په مغیره حالت اوړي، لکه:

توری    ویی    جمله

ی    سړی    سړي ډوډۍ وخوړه.

ه    مینه    مينې خط ولیکه.

ه    ترله    ترلې مې ډوډۍ پخه کړه.

ي    وداني    ودانۍ احمد وواژه.

ی    اوړي    اوړي خپله ګرمي خوره کړه.

۲ – په اضافي حالت کې، لکه:

ه    مینه     د مینې کتاب مې واخیست.

ه    مینه    د زرمینې کتاب ښکلی دی.

ی    سړی    دسړي ژوند خراب شو.

ي    خپلوي    د خپلوۍ رګ پالي.

۳ – په ندايي حالت کې، لکه:

زرمینې! راشه.

سړیه! تا ته وایم.

ښکلیه! دا څه ګډې وډې وايې.

د بلنې یا ندايي حالت لپاره یوه ځانګړې قاعده شته، چې د هغې په اساس په مغیره بڼه اوړي:

الف – کوم نومونه چې په ناخپلواک غږ پای ته رسېدلي وي او مفرد وي، د بلنې پرمهال یې په پای کې زورکی (ه) زیاتېږي، لکه:

«سړی» اې سړیه!

«هلک» اې هلکه!

«زلمی» زلمیه! داسې مه کوه.

«ژمی» ژمیه! نور در‌نه تنګ شوم.

«کور جوړی» کور جوړیه! چېرته ځې؟

۴ – په ارتباطي حالت کې، یعنې که یو نوم له پاسنیو توریو څخه په یوه پای ته رسېدلی وي، چې په ارتباطي حالت کې راشي، اوړون مومي، لکه:

زه له زرمینې سره مینه لرم.

له سړي څخه کتاب واخله.

له پردي ګیله مه کوه.

له زلمي څخه پوښتنه وکړه.

پر زلمي باندې یو قلم واخله.

په ژمي کې یخني وي.

پسرلي ته مو زړه ښه شي.

زه له سړي سره خبرې کوم.

۵ – د مفعول په توګه په اوس او تېرمهال کې، لکه:

ما زرمینې ته مقاله ولیکه.

ما سړي ته قلم ورکړ.

۶ – په اضافي حالت کې، لکه:

د پسرلي ګلونه راوړه.

د ژمي یخني ده.

د بریالي کتاب راکړه.

د دوبي موسم ښکلی دی.

د وري واښه کم دي.

د مني کښت یخ وهلی دی.

د اغزي درد ډېر زهر جن وي.

ب – یو څپیز نومونه دي، چې په پورتنیو شپږو حالتونو کې په مغیرحالت اوړي، لکه:

نوم    اوښتې بڼه    جمله

غل    غله    له غله مې بد راځي.

مل    مله    مله زوه وویشتلم.

شین    شنه    شنه زما لاس ونیو.

سور    سره    په سره رنګ کې ټکری واخله.

ج – هغه تغييرمنونکي نومونه چې په بې واکه غږ پاى ته رسېدلي وي او  په منځ يا يې تر پاى غږ وړاندې (و) راغلی وي، په مغيره بڼه کې يې (و) په زور( a ) بدلون کوي او په پاى کې يې زورکی ورعلاوه کېږي، لکه:

اصلي حالت    مغیره حالت

پښتون    پښتانه    پښتانه اوبه راوړې.

کوڼ    کاڼه    زه کاڼه ته قلم ورکوم.

زنګون    زنګانه    د زنګانه هډوکی مې خوږېږي.

زوړ    زاړه    له زاړه ګیله مه کوه.

شپون    شپانه    شپانه! راشه.

پتلون    پتلانه    په پتلانه سټایل کوې.

د – ځینې جمع نومونه هم په مغیره حالت اوړي.

ه – ځینې نومځري هم په مغیره حالت اوړي، چې تر جلا سرلیک لاندې بې ونیسو.

669 total views, 1 views today

onesignal_meta_box_present:
onesignal_send_notification:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

 تر استقلال وروسته په افغانستان کې اقتصادي او عمرانی چارې…

د افغانستان د خپلواکۍ د ترلاسه کولو د سلمې کلیزې په مناسبت: پوهاند محمد بشیر دودیال مقدمه خپلواکي  یواځې د هغې د معنوی…

 تر استقلال وروسته په افغانستان کې اقتصادي او عمرانی چارې او ریفورمونه

21 Jul 2019 خپلواکي کالمونه مقالې تاند Comments (1)

نور

افغانستان ولمانځو که خپلواکي؟ د اکمل داوي

 دا اوونۍ ګڼو افغانانو له انګریز ښکیلاک نه د افغانستان د خپلواکۍ د اعلان ۹۶ کلیزه په خورا شور ونمانځله.…

افغانستان ولمانځو که خپلواکي؟ د اکمل داوي

20 Aug 2015 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

پاچا امان اله، د دوه ښکېلاکګرو هېوادونو په مينځ کې

ستادشهسوارسنګروال برېتانیا له یوې خوا پدې پوهېده چې اوس یې به نورو ستونزو او وسوسو سربېره په سیمه کې افغانستان ته…

پاچا امان اله، د دوه ښکېلاکګرو هېوادونو په مينځ کې

15 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند Comments (1)

نور

په افغانستان کې له خپلواکۍ وروسته اداري ریفورمونه او نور…

پوهاند محمدبشیر دودیال سریزه    په ۱۹۱۹م. کال کې  افغانستان د  امان الله خان تر مشرۍ لاندې، د افغانستان د زړور ملت په…

په افغانستان کې له خپلواکۍ وروسته اداري ریفورمونه او نور مترقي پروګرامونه

16 Jul 2019 ټولنیز علوم خپلواکي کالمونه تاند No comments

نور

حکومت د بیګاني خونړي برید له کبله د خپلواکۍ د…

تاند، یکشنبه، د اسد ۲۷مه: تاند ته د ارګ یوې مؤثقې سرچینې د ورکړیو معلوماتو په اساس د کابل شهر…

حکومت د بیګاني خونړي برید له کبله د خپلواکۍ د سلمې کلیزې جشن وځنډاوه

18 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

حکومت د خپلواکۍ سلمه کلیزه په ۳۸۴ میلیون افغانیو نمانځي

تاند نیوز ډیسک: افغان حکومت مالیې وزارت ته امر کړی چې د خپلواکۍ د بیا ګټلو سلمې کلیزې نمانځنې لپاره…

حکومت د خپلواکۍ سلمه کلیزه په ۳۸۴ میلیون افغانیو نمانځي

24 Jun 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (2)

نور

خپلواکي او ازادي (Independence and Freedom)

 اسدالله نورزی     هر کال چې د خپلواکۍ د لمانځلو ورځ رانږدې شي نو په ځوانانو کې په پراخه توګه بحثونه…

خپلواکي او ازادي (Independence and Freedom)

19 Aug 2018 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

خپلواکي او ترشا یې لوی مکتب | سیف بېژن

شاه امان الله له هغې ورځې چې د افغانستان خپلواکي یې له انګلېس څخه د سختو جګړو او مبارزو وروسته…

خپلواکي او ترشا یې لوی مکتب | سیف بېژن

19 Aug 2017 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

خپلواکي څه ده؟/څېړنوال عبدالغفور لېوال

خپلواکي له کلي مفهومه تر جزیاتو لږ ترلږه دغه څلور معادل مفاهیم په انګریزۍ کې شته : استقلال ، خود ارادیت ،…

خپلواکي څه ده؟/څېړنوال عبدالغفور لېوال

26 Aug 2016 بدلون خپلواکي تاند Comments (2)

نور

خپلواکي/ ليکوال : محب الله آرمل

د زمري اته ويشتمه د افغانستان د خپلواکۍ ورځ ده، له نن نه ۹۶ کاله وړاندې په ۱۲۹۸ لمريز کال…

خپلواکي/ ليکوال : محب الله آرمل

19 Aug 2015 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور
  • 1
  • 2