Categories

اعلان

Loading…

عقل وايې څه ته ؟ – ډاکتر ځلاند

د انسان پیدایښت او عقل یو له بله سره تړلي ګڼل کیږي. انسان د عقل په استعمال د الله د نورو مخلوقاتو څخه په توپیر ژوند تیروي، دا پدې مانا چې عقل دی انسان یې د انسانې ژوند د خپلولو وړ ګرځولي دی، د انساني اخلاقو چوکاټ د عقل په پایه ولاړ ګڼل کیږي. اوس پوښتنه دا ده چې اخر عقل وایې څه ته ؟

عقل عربې کلمه ده چې د تړلو، مهارولو او ساتلو په مانا استعمالیږي. عقل له عقال څخه اخیستل شوي، عقال هغه پړي ته وایې چې د اوښ د مهارولو یا له پښو څخه د تړلو د پاره استعمالیږي. عقل په پښتو ژبه کې د پوهې او هوښ په مانا استعمالیږي.  عقل په اصطلاحې مانا د انسان هغه اروایې قوه ده چې د انسان کړه وړه تر کنترول او ارادې لاندې راولي. عقل په قران کې هم د پوهې او هوښ په مانا استعمال شوي دی. په فلسفه کې عقل د حقیقتونو د پیدا کولو قوي ته ویل کیږي. عقل د خبرې کونکي نفس ( ناطق نفس ) د ساتونکي او هغه ته د شرف او ښایست ورکونکي قوې په توګه پیژندل کیږي. د عقل د ویش په اړه مختلفو علماو او فیلسوفانو ویشني کړي خو د دیکارت له نظره عقل په دوه ډوله دی : نظریاتي او عملي عقل. نظري عقل د مسایلو، شیانو او کړو وړو د ادراک او پوهیدا دنده په غاړه لري، او د هغوي په اړه د قضاوت دنده ترسره کوي. عملي عقل هغه قوه ده چې د انسان کړه وړه کنترولوي او هغه د انسان تر ارادې لاندې راولي، پدې مانا چې عملي عقل انسان د یو عمل په کولو یا نه کولو تنبه کوي.  په اسلام کې تر هر بل دین زیات د عقل او تفکر د قوي د استعمال او له هغه څخه د کار په اخیستنې ډیر تاکید او امر شوي دی. د عقل کلمه په قران کې ۴۹ ځلې راغلي ده. په قران کې د مومن او مسلمان دپاره عقل د ژوند اساس او د ارزښتناکې ځانګړنې په توګه یاد شوي دی، حال دا چې کفار او مشرکین له دې نعمت څخه هیڅ برخه نلري. عقل د قران، سنت او اجماع تر څنګ د اجتهاد څلور ګونو  مراجعو څخه یوه مرجع ګڼل کیږي، د عقل پر بنسټ قیاس ترسره کیږي. په قران کې عقل د حق او باطل ترمنځ د توپیر د قوه په توګه یادیږي، کفار او مشرکین دا قوه نلري نو ځکه هغوي ته د عقل د نه لرونکو (جاهلو ) په توګه اشاره شوي ده. ښه په قران کې عقل ته لیدلوري هغه د راتلونکي ژوند په وړاندې د هدف ټاکلو او حق ته د رسیدلو په مانا ده. بلاخره  داسې ویلي شو چې عقل د پوهې په ذريعه په حقيقت باندې د پوهویدلوکوښښ کوي او د حواسو په ذريعه چې کومه پوهه ترلاسه کوي د هغې په رڼاکې د حقيقت ته د رسېدوکوښښ ترسره کوي.د عطالله حیران لیکنه (مینه او عقل) کې د عقل په اړه داسې یادونه شوي ـ حضرت امام غزالي (رح) د عقل په اړه داسې وايي: عقل هغه نوم دى چې داشتراک په غرض پرڅلورو معناګانو اطلاق کېږي.

اول: عقل هغه صفت دى چې انسان يې په لرلو سره د نورو حيواناتو څخه بېليږي .
دويم: عقل عبارت د هغو معلوماتو څخه دى چې په مميز(رسېدلى) وړوکي کې په وجود راځي .
درېېم: عقل عبارت د هغو علومو څخه دى ، چې د تجربې څخه حاصليږي.

څلورم: عقل عبارت د هغې قوې څخه دى چې دکار په عواقبو پوه سي او هغه شهوتونه چې د لذتو د ژرتېرېدو موجب ګرځي له منځه وباسي. عقل په لاندې ډولونو هم ویشل شوی دی:

الف: طبیعي عقل

ب: بدیعي عقل

ج: تجربي عقل

د: پوخ عقل

 حضرت امام غزالي (رح) وايي چې :طبيعي عقل د ژوند د پايښت لپاره مهم دى لکه چې عادي انسان د طبيعي عقل واسطه داکارنه کوي چې ځان د لوړې څخه بېله واسطې يوې کندې ته وغورزوي .

بديهې عقل هغه دى چې ذهنا اسانه وي، مثلا ددې عقل څښتن په دې پوهېږي، چې د (دوو) عدد تر(يوه ) عدده لوي دی. تجربي یا اکتسابي عقل هغه دى چې د تجربې څخه وانسان ته حاصليږي مثلا : وړوکى دوهم ځلې اورته لاس نه اچوي ځکه چې اورته د لاس اچولو له کبله په لومړي ځلې سوځیدلی دی، نو د همدې تجربې په اساس اوس ځان ترې لرې ساتي ‎. پوخ عقل هغه دى چې موقتي ظاهري شيان د پوخ عقل څښتن نه سي خطا ايستلاى او پرنفس اوخوهشاتو غالب وي. په دې کې شک نه شته او له دې نه سترګې هم نه پټيږي چې عقل د انساني ژوند لپاره ډېرې رڼاګانې اواسانتياوې برابرې کړي دي لکه ساينسي کشفيات ،دتمدن پرمختګ، سياست، په ټولنه کې نظم، ا د انسان د سوکاله ژوندلپاره نوې نوې هرډول لارې چارې اوهمداسې نور… د اهرڅه موږ د عقل پرمټ کړي ترڅو مو ژوند په منظمه توګه پرمخ لاړشي او د ژوند هره اړتيا مو پوره شي. په پایله کې همدومره وایم که وغواړو د یو پیاوړي او ګټور انسان په توګه ژوند ترسره کړو باید د عقل له پیاوړي قوې څخه د ژوند په هره برخه کې کار واخلو تر څو نه یواځې اخلاقي معراجونو ته ورسیږو بلکي د دارینو ګټې مو هم په نصیب شي.

له انسان مجلې څخه په مننې !

869 total views, 3 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

۸

د خپلواکۍ 100 کالیزه Independence

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه…

تاند، چهارشنبه، د اسد ۳۰مه: ولسمشر د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ رغول شوې د دارالامان ماڼۍ په شاندارو…

 دارالامان ماڼۍ د ولسمشر په لاس او د شهزادګۍ هندیه په وینا پرانیستل شوه

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

د نړۍ په ټولو هېوادونو کې داسې عنعنوي، فرهنګي، دیني او ملي ورځې شته چې خلک او حکومتونه یې په…

د خپلواکۍ سلمه کلیزه دې بختوره وي| احسان ارینزی

21 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د…

تاند، چهار شنبه، د اسد ۳۰ مه: د کورنیو چارو وزارت اعلان کړه چې نن د اسد په ۳۰مه به…

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په ویاړ نن شپه د کابل پر ۳ غونډیو اورلوبه کېږي

21 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی No comments

نور

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

استاد عارف نظر صدسال پیش از امروز مردم آزاده افغانستان، ثمره جانبازی ها، قهرمانی ها و مبارزات استقلال طلبانه فرزندان خویش…

فرخنده باد صدمین سالگرد استرداد استقلال افغانستان

20 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری تاند No comments

نور

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

1.        افغانستان منظم مالیاتي سیستم ولري 2.      افغانستان قوی مالي نطام ولري 3.      افغانستان خپلې پیسې ولري 4.      افغانستان خپل تولیدات ولري 5.      افغانستان خپله بريښنا ولري 6.      افغانستان توکي ټولې…

د غازي امان الله خان سل ارمانونه

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

بیست و هشتم اسد، حماسه یک روز، افتخار جاویدان، روز استرداد استقلال کشور است، که از آن ۱۰۰ سال میگذرد. در بیست و…

 بیست و هشت اسد؛ روز استقلال کشور! | توفیق عظیمی

19 Aug 2019 خپلواکي مقالات دری مقالې تاند No comments

نور

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

ازادي او خپلواکي، دوه جلا مفاهیم افاده کوي او لازمه ده چې جلا جلا چلندونه ورسره وشي. د ازادۍ په…

د خپلواکۍ فکر | معروف افغان

18 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني…

تاند، دوشنبه د اسد ۲۸مه: په بلخ کې یوې ناوې او زوم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې له ورځې سره…

بلخي نجلۍ او ځوان د خپلواکۍ په ورځ په اماني کالیو کې واده وکړ

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

تاند، دوشنبه، د اسد ۲۸مه: طالب ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، جنګیالیو یې نن تر خپلې ولکې لاندې ځینو سیمو…

طالبانو بغلان کې د خپلواکۍ سلمه کلیزه نمانځلې ده

19 Aug 2019 خبرونه خپلواکي م. عاصم خوږیاڼی Comments (1)

نور

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

لیکنه: نورالله غازي هیوادونه د خپلواکۍ په لمانځلو سره خپلو خلکو ته بیا بیا وریادول غواړي چې دا هیواد داسې په…

د خپلواکۍ لمانځل څه ګټه لري؟

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

رښتیا هم چې تا سل کاله مخکې په نره توره د افغانستان آزادي له اشغالګرو انګرېزانو څخه بېرته واخیسته او…

غازي امان الله خان ته | ګل آغا احمدي وردګ

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

لیکنه: محمد نور الهام افغانان د ۲۰۱۹ کال د آګسټ په ۱۹مه چې د ۱۳۹۸ ل ل د زمري له ۲۸مې…

د افغانستان د خپلواکۍ ستونزمن مزل

19 Aug 2019 خپلواکي مقالې تاند No comments

نور
  • 1
  • 2