Categories
حکمتیار د افغانستان په بدمرغیو کې تر ټولو لوی رول د ایران بولي

حکمتیار د افغانستان په بدمرغیو کې تر ټولو لوی رول د ایران بولي

تاند- د اسلامي حزب مشر ګلبدین حکمتیار په یوه مرکه کې د افغانستان په ویجاړتیا کې د ایران رول تر ټولو زیات بللی دی. حکمتیار په کابل کې په خپل هستوګنځي کې شرق الاوسط ورځپاڼې ته ویلي چې امریکا پهد سپینو زرو په پتنوس کې افغانستان ایران ته وړاندې کړی دی. تر دې وړاندې حکمتیار او د سیمې یو شمېر نورو شناندو…

اعلان

Loading…

د ورځپاڼو او لیکوالو لیکنې

له سمنګاني پښتنو سره روانه بې عدالتي/ م. بشریار

10 December, 2018

له سمنګاني پښتنو سره روانه بې …

دا زادې ورځ وه. په ارګ کې لمانځ غونډه نیول شوې وه. ریس جمهور او ریس اجرایه دواړو حضور در لود. د خبرو وخت ډاکټر…

اعلام تقویم انتخابات ریاست جمهوری و سرنوشت مبهم آن

10 December, 2018

اعلام تقویم انتخابات ریاست جمه…

مرکز مطالعات استراتیژیک و منطقوی کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان به تاریخ (۲۸ نوامبر ۲۰۱۸م) تقویم انتخابات ر…

پر ملکي وګړو هوایي بریدونه؛ موخې او پایلې

10 December, 2018

پر ملکي وګړو هوایي بریدونه؛ مو…

د ستراتېژيکو او سيمه‌ييزو څېړنو مرکز د امریکا د هوایي ځواکونو د معلوماتو پر بنسټ په روان زیږدیز کال کې د دوی …

سازمان هاي اجتماعي | مصطفی عمرزی

10 December, 2018

سازمان هاي اجتماعي | مصطفی عمر…

از جمله ي ده ها وسيله اي كه امروزه به واسطه ي آن ها، شماري بي سواد، پول به دست مي آورند، سازمان هاي اجتماعي ان…

د باباجي د جګړې تر شا درې کلنه کيسه | نثار احمد احمدي

10 December, 2018

د باباجي د جګړې تر شا درې کلنه…

له درې کلونو وروسته د لښکرګاه پر څلورمه حوزه( باباجي) ملي بېرغ ورپېد. درې کلونه وړاندي پر هلمند د توپاني جګړ…

ولې د ملامنان مرګ تاييد شو خو د پيرآغا پر مرګ طالبان منکر دي

09 December, 2018

ولې د ملامنان مرګ تاييد شو خو …

 لیکوال او شناند مولوي عبدالمقيم حقاني په هلمند کې د مولوي عبدالمنان« عبدالرحيم» له وژل کيدو يوازې څو ساعته ل…

طالبانو د هلمند باباجي کې درې کاله څه وکړل؟

09 December, 2018

طالبانو د هلمند باباجي کې درې …

بريالی وياړ.   درې کاله وړاندې پر هلمند د ايران او پاکستان له لوري سخت فشارونه ور پرېوتل. خپلو مزدورو غلامانو…

ادب

د مروت د شاعرۍ انځوریز البوم | عصمت الله صالح

د مروت د شاعرۍ انځوریز البوم | عصمت…

08 December, 2018 | تاند ادب

انځور په شعر کې د هغه کلماتو ترکیب ته وايي، چې د لوستلو پر مهال د لوستونکي ټول حواس فعال…

د اجمل ښکلي نظم | نورالله زهير

د اجمل ښکلي نظم | نورالله زهير

08 December, 2018 | تاند ادب

۲۵ کاله د استاد اجمل ښکلي د نظم عنوان دی څو ورځي وړاندي مي پر فيسبوک ولوست چي د پنځه…

د عمر دراز مروت مړينه| نور الله زهير

د عمر دراز مروت مړينه| نور الله زهير

05 December, 2018 | تاند ادب

زه په ترخه خبره مرم، عمر دراز مروته      زما د قتل ډېر سوچونه دي ياران نه کوي عمر دراز…

د يادونو او يادداښتونو تشه کنده (لنډه کیسه) حیات ژوند

د يادونو او يادداښتونو تشه کنده (لنډه کیسه) حیات…

04 December, 2018 | تاند لنډې کیسې

سر يې ښکته اچولی و، زورور باد به يې وېښتان تار تار کړل او وړینه چپنه به يې کله کله…

ژبه د مانا په لحاظ | محمد مصطفی سمون‎

ژبه د مانا په لحاظ | محمد مصطفی…

03 December, 2018 | تاند ژبه - لیکدود

موږ چې کله وینا کوو؛ ځان سطحي یا په ټوله کې نه پرې پوهوو. له همدې ځایه د مانا بحث…

اړین غبرګون | پوهانددوکتورم.ا. زيار

اړین غبرګون | پوهانددوکتورم.ا. زيار

02 December, 2018 | تاند ژبه - لیکدود

اکسفورډ، ۳۰جون ۱۸ کره ليکنۍ پښتو ۲۷ بېواک ۷خپلواک،دوه نيمواک (wy) اولس غبر گغږونه لري؛دا دواړه غږونه له فونېتيکي کمزورۍ او…

د لیکوال لوی کمال | عصمت الله صالح

د لیکوال لوی کمال | عصمت الله صالح

02 December, 2018 | تاند ادب

ژوند د دردونو او خوښیو ټولګه ده. دغه خبره اوس دومره عامه شوې، چې له لیکوال او شاعر پرته د ټولنې د عادي وګړي پر ژبه هم ګرځي راګرځي. انسان چې دې نړۍ ته له راتگ وروسته د ډېرو عجیبو پدیدو له عکس‌العمل سره مخامخېږي. که دی دا غبرګون عادي وګڼي؛ نو داسې یې وبولئ چې د رب دې مخلوق ژوند ته په عادي ډول وکتل او د ژوند کولو پر ځای یې د تېرولو لار غوره کړه. ژوند ته په ژور نظر له کتو مې هدف دا نه دی، چې د سوکرات د ژور فکر له تاثره مو خبر کړم او د ده اخلاقي څېره درته رسم کړم یا مو پر وړاندې د اپلاتون فلسفې قطار کړم. نه غواړم چې د هراکلیتوس د (لوی عقل) نظریه درته ولیکم او د ړانده هومر حماسې راسره واورئ. یا راسرهورځنیو چارو ته د سارتر له رڼو عینکو وګورئ او په خیال کې د ده په رښتیني ژوند )کتابتون( کې یوه شېبه ارام وکړئ؛ بلکې نن به په نړۍ کې د بې‌شمېره اخلاقي څېرو پر ځای، د یو داسې لیکوال پر فکر غږېږو، چې پخپل نیمګړي ژوند کې یې د ژوند عیني اړخ )ادب( ته دومره څهورکړل، چې نوم به یې پېړۍ پېړۍ وروسته بیا هم په داستاني ادب کې د نوښتګرو لیکوالو د نوملړ په سر کې ځای لري. زه چې د نسیم حجازي په اړه څه ویل لرم، ممکن د دې زمانې ډېر هستوګن یې راسره ونه مني او د معاصر وخت د ننني بشر پر زخمي ټټر ورته د زهرجن خنجر غوندې خښ ښکاره شي؛ خو پام ګورئ زما له دې څېړنې او کره‌کتنې یوازینۍ موخه د ادبیاتو د روح او روان شنل او سپړل دي.زه چې د ده د هر داستان د لوستلو پر مهال کومې اوښکې تویوم، په دې مانا نه چې د مذهبونو ترمنځ د لرغونې جګړې اور ته د پټرولو څاڅکي څڅوم او یا د دې لیکنې د لوستونکي په ناسم باور، خپله انګېزه د دې انسان د سیاسي مفکورې ښکاروم؛ بلکې دا ذهنیت د خپل سپېڅلي مسلک دپراختیا په پار یو مقدس اقتباس بولم. د )وروستی مورچل( په نامه ناول د نسیم حجازي شهکار اثر دی، چې محمد زبیر شفیقي پښتو کړی. شهکار په دې مانا چې هر ډول لوستونکي ته له ژورې مطالعې وروسته د قلم خوځولو توان ورکوي او د خپل مسلک اړوند یې زبردستې لیکوالۍ ته هڅوي. د دې پر ځای چې د )وروستی مورچل( هره پېښه ټکي په ټکي تکرار کړم، ښه به وي چې د مشخصو صحنو له لیکولو سره سم یې د ادب اړوند پر لوړو- مثبتو او ټیټو-کمزورو کرښو خبرې وکړم. (وروستی مورچل) د عباسي خلافت د فتوحاتو هغه پېښې رانغاړي، چې د صلاح الدین ایوبي له واکمنۍ وروسته په مدینې، عراق، قراقرم، افغانستان او... سیمو کې ترسره شوې دي. په ناول کې د خلیفه ناصر او علاوالدین محمد خوارزم شاه ترمنځ د خلافت پر سر جګړې، د چنګېز څرګندېدلاو د خوارزم په لاس د تیموچن له وژل کېدو وروسته د غره پر سر لمر ته د خان سجدې او د اسلامي نړۍ او پر شاوخوا سیمو یې د جنونې امپراتورۍ، ظلم او وحشت مستند تصویرونه کښل شوي دي. د صلاح الدین ایوبي په لښکر کې د یوسف په نوم ځوان، د ژوند په وروستیو شېبو کې پخپل لاس، پر القدس د اسلامي بیرغ له رپولو وروسته، د ایوبي د تورې مستحق ګڼل کېږي، چې بیا د کلونو په تېرېدو یوه ورځ دغه ځلېدونکې توره د یو بل ځوان طاهر بن یوسف تر ملا تړل کېږي او دعباسي خلافت په وروستیو کلونو کې د پلار په څېر د عراق په لور رخصتېږي. طاهر بن یوسف د یاد ناول مرکزي کرکټر دی، چې د ټولنیزو او اسلامي موخو د ترلاسي په‌پار خپل شوخ آس د نړۍ په بېلابېلو آرتو او وچو دښتو کې په ځغاسته راولي. لیکوال، عراق ته د طاهر رسېدل په ډېر هېښتیاساز ډول انځوروي؛ په شاهي کورنۍ کې د مخالفتونو انتها، د مذهب پاللو پرځای مادیاتو ته لومړیتوب، انساني نیمګړتیاوو ته په کتو په لښکر کې د نفاق درزونه پیدا کول، د علماوو او مجتهدینو له یو بل سره ناسم بحثونه او د مناظرو غلط ډولونه او نورې ډېرې داسې پېښې د حالتي انځور په قالب کې اچوي، چې معاصر انسان یې په نورو تاریخونو کې هم ټکي په ټکيلوستلای شي. نسیم حجازي د )وروستی مورچل( کرکټر په ډېره مهذبه څېره کې وړاندې کړی؛ د یو حقیقي ژوند په اړه یې د هغه ژبه په نادرو خبرو ګویا کړې. د بېلګې په ډول یو ځای راځي: "...زید له بسترې جګ شو، ویې ویل: له پزې نه مې سترګه زیاته په تکلیف ده. طاهر په کړس کړس وخندل. زید له لږ سوچ وروسته وویل: پر یو مسلمان بې‌سببه لاس پورته کول خو ګناه ده که نه! طاهر ځواب ورکړ: په هر سړي (که مسلمان وي که غیر مسلمان) بې‌سببه لاس اوچتول ګناهده..." پورتنۍ بېلګې ته په کتو، په یاد ناول کې ډېرې داسې خبرې لولو، چې که نننی فرد یې نیمايي تصور وهم کړي؛ نو تر ډېره به یې د یوې اخلاقي ټولنې حق پر ځای کړی وي. لیکوال د ژوند یو بل ستر ضرورت )مینې ( ته هم نغوته کړې. اشاره نه، بلکې نېغ په نېغه یې دغه له وژلو مالامال او په وینو رنګ تاریخ په هر ډول لوستونکي تر پایه لوستی او د خواږه داستاني ادب د المارۍ په لوړه خانه )پله( کې یې ځای پر ځای کړی. له پورته یادونې سره سم، نه غواړم چې د ناول هره پېښه ټکي په ټکي راوړم او د دې لیکنې د ځینو لوستونکو ناسم باورلید د خپل قلم نوک ته راواړوم، بلکې کښته ځم او د دې شهکار اثر پر ځینو خوبیو او کمزوریو لنډ نظر لیکم: ۱ – د (وروستی مورچل) ناول تر ټولو لویه خوبي تلوسه ده؛ خو لیکوال دا ستر توک زموږ د تمې خلاف ساتلی دی. دا یوازې زه نه، بلکې هر ډول لوستونکی چې د شپې مهال د دې شهکار اثر مطالعې ته په ډډه شي، ممکن تر سهاره یې پر شاوخوا د مړو شمعو شمار ونه کړای شي. د دېناول د تلوسې په اړه دا قضاوت هم ناسم دی، چې ګواکي زموږ ټولنه د جنګ او جګړو تږې ده او د )وروستی مورچل( تر تمامېدو مخکې ډوډۍ پر ځان حرامه ګڼي او په خوند خوند یې لولي؛ بلکې دا په داستاني ادب کې د لنډکۍ صحنې، لنډې کیسې، ناول او رمان داسې اساسي اصل دی، چېباید د داستاني ادب هر لیکوال ورته ژمن وي. ۲ – د (وروستی مورچل) بله ځانګړنه متحرک تصویرونه دي.که څه هم پر دې انځورونو د تورو او غېشو ژور ټپونه ښکاري او له هر کونج یې د انسان وینې څاڅي؛ خو د لوستونکي د سترګو پر وړاندې د فلم او متن ډېر کم تفکیک د لیکوال لوی کمال ښيي. لوستونکی چې یاد ناول لولي، کټمټ لکه د سینما پر پرده چې کوم فلم ګوري. زه د یاد ناول لنډ پراګراف لیکم؛ غوږ شئ او ویې لولئ چې څه ډول تصور کوئ: "...قاسم له خپلو ملګرو سره تر مشورې وروسته د طاهر دوی له خېمې نه دوه سوه متره لرې د سیند پر غاړه کښتۍ ودرولې. له پلي کېدو سره سم یې پر خپلو مخونو پردې راکش کړې او د سپوږمۍ له رڼا نه د ځان ساتنې له‌پاره یې د وړاندې ونو منځته ولاړل او غلي غلي د خېمې په لوريورغلل، خېمې ته نږدې د یوې ګڼې ونې په سیوري کې ودرېدل او له لږ غوږ نیولو وروسته یو تن وړاندې ورغی، هغه په خپ خپ تګ تر خېمې چاپېر را وګرځېده او بیا یې خېمې ته وکتل، بېرته خپلو ملګرو ته راغی او ویې ویل: دننه په یوه کونج کې اور بل دی، هغه پر ځان څادر غوړولیاو په درانه خوب ویده دی، زموږ له‌پاره همدغه غوره موکه ده..." پورتنۍ بېلګې ته په کتو، ډاډه ویلای شو، چې د (وروستی مورچل) هره پېښه به پخپله ژبه کې تر دې لا په ښه شکل انځور شوې وي؛ نو پر همدې اساس داستاني ادب ته په پوره ژمنتیا نوموړی ناول د نړۍ د…

ستنیدل/ اجمل پسرلی

ستنیدل/ اجمل پسرلی

01 December, 2018 | تاند لنډې کیسې

په حویلۍ کې د ماشومانو شور شو. بوډا پټو له مخه لرې کړ، پر کړکۍ د راځوړندې پردې سر د…

کلتور

له ستونزو تېښته مه کوﺉ | ليکوال: صفي الله بهار

له ستونزو تېښته مه کوﺉ | ليکوال: صفي الل…

 «که نابغه هم نه وﺉ،…

10 December, 2018 | تاند کلتور

د شاه رخ خان هرکلی | نور محمد سعید

د شاه رخ خان هرکلی | نور محمد سعید

 د ډیلي 'حضرت نظام ا…

09 December, 2018 | تاند خاطرې

ولټر | نورالله زهير

ولټر | نورالله زهير

د استاد مصطفی صف…

07 December, 2018 | تاند کلتور

د رڼا کلنۍ مشاعرې راپور | پاکیزه آرزو

د رڼا کلنۍ مشاعرې راپور | پاکیزه آرزو

مېرمن کلتوري ـ ټولنی…

06 December, 2018 | تاند کلتور